Ria marks en kaspar hauser (foto: erwin olaf)

Tot en met eind maart 1995 te zien in heel Nederland. Inlichtingen: 020-6826895
Zijn groep heet Stuffed Puppet Theatre. De betekenis van deze vervoeging van het werkwoord stuff is veelzijdig: volproppen, opzetten, schransen, wat wijs maken, wegstoppen. Zo kleurrijk dus als het oeuvre van de Australische poppenspeler Neville Tranter, die al vijftien jaar in zijn eentje het Stuffed Puppet Theatre is. Hij bleef hier aan het eind van de jaren zeventig na een Festival of Fools hangen, maakte zes voorstellingen die vooral in het buitenland heel succesvol waren, en heeft nu een nieuwe voorstelling - voor het eerst geen Shakespeare of Marlowe in zijn uppie, maar het verhaal van Kaspar Hauser, gemaakt samen met een actrice (Ria Marks) en een acteur/musicus (Beppe Costa).

In 1828 werd in Neurenberg een jongen gevonden die niet kon spreken, die jarenlang in een donkere ruimte opgesloten had gezeten en waarvan maar een ding bekend was: zijn naam, die op een briefje stond dat hij in zijn hand had: ‘Kaspar Hauser’. Kaspars verschijning veroorzaakte veel deining, ontroering en nog veel meer vragen. Vijf jaar later werd hij onder mysterieuze omstandigheden vermoord. Peter Handke schreef een toneelstuk over hem en een paar jaar geleden werd door Liesbeth Coltof nog een kindervoorstelling over hem gemaakt (Een lek in het zwijgen). Het ontroerende joch van onbekende afkomst blijft, zoals dat heet, tot de verbeelding spreken. Ook in de versie van Neville Tranter/ Stuffed Puppet Theatre is Kaspar (een bijna menshoge pop met wit gezicht en witte haren) eerder katalysator dan personage: zelf verandert hij nauwelijks, maar hij bespoedigt verschuivingen en inzichten bij anderen.
De situatie van het stuk is in feite verplaatst naar Tranters vorige produktie, The Nightclub: een rondreizende troep vaudeville-artiesten met showy ambities maar te armzalig om naar te kijken. De spreekstalmeester is arrogant en ziet de aftakeling van zijn kunstjes niet, de vrouw is hoogzwanger, heeft dus wel wat anders aan haar hoofd, en de twee sterren (Rousseau en Lord Hope, twee briljant gemanipuleerde poppen die eigenlijk alleen maar hoofd zijn op de handen van hun manipulator) zijn verregaand op hun retour. De komst van de ontroerend verstilde Kaspar Hauser komt derhalve goed uit. Hij zet echter ook de onderlinge verhoudingen grondig op zijn kop.
Neville Tranter tekent bij Kaspar Hauser voor de artistieke leiding, is acteur, schreef de tekst, maakte de poppen en had het idee. Dat lijkt mij wat veel, zeker nu het idee onder de voorstelling een idee is gebleven, een nogal levenloos ding zonder kloppend hart en zonder heldere richting. De vertelling van de voorstelling wankelt tussen van alles en nog wat (huwelijksproblemen van de master of ceremonies, showbusinessproblemen, angst voor het onbekende) maar echt gekozen is er niet. Een regisseur kom ik in de programmafolder ook niet tegen. En volgens mij breekt dat het Stuffed Puppet Theatre hier lelijk op. Toen hij zich toestond te leunen op de tekstpartituur van Shakespeare en Marlowe kwam Tranter een heel eind. Maar hier is iemand nodig die hard maar rechtvaardig de hoofd- en bijzaken uit Tranters rommelzolder van elkaar scheidt (Kill your darlings!) en die de theatergebeurtenis vervolgens van een harde maar heldere bodem voorziet.
Dat is niet gebeurd. Wat we te zien krijgen is een reeks parels die eventjes schitteren en daarna in het kale duister vallen. Tranter is een begenadigd poppenspeler, de twee talking heads Rousseau en Lord Hope zijn prachtig, de acteur en musicus Beppe Costa vervult zijn rol als musicerende observator voorbeeldig, Ria Marks beweegt fraai met Kaspar over het toneel, en die slotscene waarin Kaspar en zijn showvader de eeuwigheid in schieten is vol verstilde schoonheid - maar waartoe dit alles achter elkaar is gezet, ik zou het niet weten. Juist om die beelden, om die momenten van ontroering - zullen de makers me wellicht toeroepen. Maar vanaf het eerste moment hangt de pretentie van een associatieve vertelling boven het speelvlak. En die pretentie wordt vrijwel nergens waargemaakt.