Rijst en handel verdeelt Japan

Tokio - Afgelopen vrijdag, vlak voor de bijeenkomst van de landen van de Asia-Pacific Economic Cooperation (Apec) deed hij het dan toch: premier Noda kondigde aan dat Japan deelneemt aan de onderhandelingen over het Trans-Pacific Partnership (TPP), een verdrag dat als hoofddoel heeft om handelsbarrières tussen deelnemende landen weg te nemen. Japan is het tiende land dat zich bij de besprekingen aansluit. Onder andere de VS, Australië en Maleisië nemen al deel. Maar Japan is tot op het bot verdeeld over het TPP.
De afgelopen maanden lieten met name de boeren van zich horen. Hun grootste zorg is de teloorgang van de Japanse rijstteelt. Momenteel wordt buitenlandse rijst met maar liefst 778 procent belast, om de eigen boeren te beschermen. Uiteindelijk zou door het TPP deze protectie wegvallen en de markt overspoeld worden met goedkope buitenlandse rijst. Weg eeuwenlange traditie van Japanse, vaak in moeilijke omstandigheden totstandgekomen rijstproductie.
De boeren kunnen op behoorlijk wat steun van het publiek rekenen. Rijst en rijstbouw vormen nog altijd een belangrijke culturele waarde. Naast de voornamelijk emotionele argumentatie van de rijstbeschermers is er een andere, meer omvattende kwestie. Exporteren naar Japan is voor veel landen en bedrijven een lastige aangelegenheid, maar niet alleen door de importheffingen. Japanse standaarden op velerlei gebied wijken af van wat in veel andere landen gangbaar is en het voldoen aan deze standaarden is meestal een enorme klus. Zal Japan onder druk van het TPP zijn markten daadwerkelijk meer openstellen door handelsbelemmeringen te slechten?
Voorstanders van het verdrag zijn, weinig verrassend, met name onder werkgeversorganisaties en de (exporterende) industrie te vinden. De politiek is verdeeld. Oud-landbouwminister Yamada verzamelde ruim tweehonderd handtekeningen tegen het TPP onder parlementariërs, voor een groot deel uit Noda’s eigen partij, de DPJ. Noda moet dus op eieren lopen: de nog geen drie maanden geleden aangetreden premier heeft eenheid in zijn partij (die na ruim twee regeringsjaren zijn derde premier heeft) als prioriteit bestempeld. Noda stelde de beslissing om aan de onderhandelingen deel te nemen al een dag uit, maar moet nu met de billen bloot. Bij de aankondiging heeft hij zijn bewoordingen zeer voorzichtig gekozen (‘Ik heb besloten om met betreffende landen gesprekken te starten tot deelname aan de TPP-onderhandelingen’) en beloofde hij de Japanse landbouw en gezondheidszorg (een ander zorgenkind van tegenstemmers) ferm te beschermen. De vraag is of het voorzichtig genoeg is om zijn DPJ voor scheuring te behoeden en of het stevig genoeg is om in deze fase van de TPP-onderhandelingen een flinke vinger in de pap te hebben.