Risico’s van een executie

In de middag van de elfde september 2001 werd ik op de krant door een goede vriend gebeld. Kijk naar de televisie, riep hij. Nu! Meteen! Daar zag ik het tweede vliegtuig zich in een toren van het World Trade Center boren.

De eerste brandde al. In de uren daarop heb ik de ondergang gevolgd, tientallen mensen de diepte in zien springen. De torens stortten in. Een paar weken later stond ik bij de gigantische ruïne. Het rook er naar Rotterdam, mei 1940: lijkenlucht en de geur van verschroeide steen. Intussen was bekend wie deze terreurdaad had bedacht: Osama bin Laden, de leider van al-Qaeda. We wisten al wat fundamentalistische moslimterreur betekende. Islamisten hadden het cruiseschip de Achille Lauro gekaapt en de joodse invalide Klinghofer op zijn rolstoel de zee ingereden. Ze hadden een aanslag op het Amerikaanse oorlogsschip Cole gepleegd. De aanval op het WTC overtrof alles. Bijna drieduizend doden en een trotse burcht van het vrije Westen in een puinhoop veranderd. Doeltreffender kan een terrorist zijn aanwezigheid niet bewijzen.
Op 9/11 is de wereld veranderd. De Amerikanen begonnen hun tegenaanval, met de bombardementen op de grotten van Tora Bora in Afghanistan waar Bin Laden zich zou schuilhouden. Dat was waarschijnlijk een vergissing. De oorlog in Afghanistan duurt voort. Daarna werd Irak aangepakt, onder meer omdat Saddam via via contacten zou hebben met al-Qaeda en massavernietigingswapens zou maken. Ook een vergissing, die honderdduizenden het leven heeft gekost. Wie met het vliegtuig reist ervaart aan den lijve wat de permanente terreurdreiging betekent. In beginsel is iedereen, alles verdacht. De terreurdreiging heeft ons dagelijks leven grondig veranderd.
En nu, op de ochtend van de tweede mei, bijna tien jaar na de misdaad, zet ik de radio aan en hoor dat Osama bin Laden dood is, ergens in Pakistan door het hoofd geschoten. Ik ben tegen alle vormen van doodstraf, onder alle omstandigheden. Nu werd ik door een gevoel van intense voldoening overvallen. Oog om oog, tand om tand. En bovendien, als je de werelddelinquent letterlijk op de korrel hebt, lijkt onder deze omstandigheden doodschieten de verstandigste maatregel. Want wat anders? Een openbaar proces dat maanden zou gaan duren, op z'n minst, met alle wereldpubliciteit die daaraan verbonden zou zijn? Dat zou de verdachte een mondiaal platform geven en een permanente oproep tot mobilisatie aan alle moslimterroristen zijn. Opsluiten in Guantánamo en een geheim proces voeren? Dat zou op een andere manier tot hetzelfde resultaat leiden. Hoe barbaars dat in eerste aanleg ook mag klinken, deze oplossing lijkt onder de nu geldende omstandigheden de beste.
Met de geringste publiciteit het lijk in zee gegooid, zodat misschien dit drama in de vaart van het wereldgebeuren naar de achtergrond zal worden gedrongen.
Bovendien heeft president Obama nog eens verzekerd dat Amerika geen vijand van de islam is. Hoop dat het helpt.
Toch moeten we ook beseffen dat in deze tijd de wereld opnieuw grondig aan het veranderen is. Tien jaar geleden had niemand er ook maar het geringste vermoeden van dat dit jaar plotseling de Arabische Lente in volle gang zou zijn. Intussen zijn onkwetsbaar gewaande dictators afgezet, worden andere in hun bestaan bedreigd door de massa’s die vrijheid, democratie en welvaart eisen, de omstandigheden waaraan we in het Westen gewend zijn. Het begin is veelbelovend maar het kan nog lang duren voor het zo ver zal zijn. En zoals uit de politieke praktijk van de laatste maanden blijkt: we hebben geen doelmatig antwoord. In Tunesië en Egypte lijkt op het ogenblik de omwenteling geconsolideerd. In Libië is een burgeroorlog aan de gang waarbij de opstand wel luchtsteun krijgt maar die kan geen beslissing forceren. In Syrië gaat dictator Assad tekeer op een manier die aan de dagen van Pol Pot doet denken. In Jemen en Bahrein weet het regime zich te handhaven.
De Verenigde Naties zijn machteloos doordat Rusland en China zich tegen elke bemoeienis verzetten. En voor de Amerikanen en de Navo is sinds de ervaringen in Irak en Afghanistan elk ingrijpen met grondtroepen taboe. Dus kijken we iedere avond op tv naar de voortgaande slachtpartijen voorzover we niet door een koninklijk huwelijk, het voetballen of tornado’s worden beziggehouden. Zo ontstaat de indruk dat in onze hoofdsteden stilzwijgend is besloten deze historische volksopstand te laten dooretteren tot er als vanzelf een nieuwe stabiliteit uit is gegroeid.
Onder deze wankele omstandigheden is Osama bin Laden geëxecuteerd. Welke invloed zal zijn einde op het fundamentalisme hebben? Op het ogenblik is in veel Arabische landen de toestand prerevolutionair. Het is denkbaar dat zijn dood door de reactionaire krachten zal worden beschouwd als een nieuwe oproep tot mobilisatie, terroristische actie; niet uitgesloten is dat de Arabische burgeroorlog zal verhevigen. Een vertraging van de lente is een van de gevolgen waarmee we rekening moeten houden.