Rode lijnen in Syrië

Als het regime van Assad gifgas tegen de rebellen gaat gebruiken wordt daarmee een rode lijn overschreden. Dat heeft president Obama in december en daarna nog een paar keer verzekerd. Intussen werd bewezen geacht dat de Syrische regeringstroepen het zenuwgas sarin hadden gebruikt. Het is een dodelijk gas waardoor het slachtoffer verlamd raakt.

Minder dan een milligram is al voldoende om dat effect te bereiken. De burgeroorlog heeft in twee jaar tussen de zeventig- en tachtigduizend slachtoffers gemaakt, het land is ontwricht en dat geldt in toenemende mate ook voor de regio. Voor Obama dus alle reden om zijn rode lijn te trekken.

Een paar weken geleden kwamen de eerste berichten dat door de troepen van Assad dit gifgas was gebruikt. Maar toen leek de toestand radicaal te veranderen. Deze week verscheen Carla del Ponte in de Zwitserse media. Ze is nu lid van de Commissie Mensenrechten van de Verenigde Naties. Ze verzekerde dat niet de troepen van Assad maar de rebellen het gifgas hadden gebruikt. Dat is intussen van andere bevoegde zijde weer tegengesproken, maar het is gezegd. De internationale verwarring over Syrië is opnieuw vergroot.

Intussen zit Obama met een praktisch probleem. Er is een groot verschil tussen dreigementen uitspreken in het Witte Huis en ter plaatse de daad bij het woord voegen. En welke partij het gifgas ook gebruikt mag hebben, er zijn geen tekenen die erop wijzen dat Amerika een militaire ingreep voorbereidt. Het wederzijdse moorden in Syrië gaat met of zonder gifgas onverminderd verder. Wat moet je dan met je rode lijn? Het dreigement is tegen hem gaan werken, het is in bluf veranderd. Het is in zijn ongeloofwaardigheid tot een bijdrage aan de inflatie van de Amerikaanse macht geworden. Zo heeft Syrië invloed op de Amerikaanse binnenlandse politiek; niet andersom.

Overigens valt het gemakkelijk te begrijpen waarom Obama niet de daad bij het woord voegt. Ingrijpen in Syrië betekent dat er Amerikaanse grondtroepen zouden landen en vechten. Sinds de mislukte oorlogen in Afghanistan en Irak wil het Amerikaanse publiek niets meer van zulke avonturen weten. President Bush jr. heeft de reikwijdte van de Amerikaanse invloed beslissend beperkt; dat is, zoals nu opnieuw blijkt, het uiteindelijke resultaat van zijn bewind.

En dan is er nog een complicatie. Begin deze week vonden er in de buurt van Damascus vier enorme explosies plaats, groter dan alles wat tot dusver in de burgeroorlog is ervaren. De Syrische regering heeft onmiddellijk Israël de schuld gegeven. Op het ogenblik is nog niet bekend wie ervoor verantwoordelijk is, maar waarschijnlijk hebben deze Syriërs in dit geval gelijk. Deze aanvallen zouden dienen om te voorkomen dat geavanceerde wapens uit Iran in handen vallen van Hezbollah, de Libanees-sjiitische aartsvijand van Israël. Waarnemers ter plaatse, geciteerd in de International Herald Tribune, zeggen dat ‘dit een escalatie van een bekend conflict is, dat tussen Israël en Iran’. Sinds deze aanval is het niveau van de waakzaamheid van de Israëlische diplomatieke vertegenwoordigingen wereldwijd verhoogd. De vraag naar gasmaskers is verviervoudigd. Ook Israël trekt rode lijnen, maar maakt ernst met de handhaving en dat heeft onmiddellijk zijn gevolgen.

Moeten we er rekening mee houden dat zich naast of uit deze burgeroorlog een nieuw conflict ontwikkelt? Tot dusver heeft de internationale gemeenschap de strijd in Syrië in quarantaine weten te houden. We zijn gewend geraakt aan het bloedige drama waarvan we de ontwikkeling iedere avond ongestoord op de televisie kunnen volgen. Toen bleek dat jonge jihadisten uit Europa naar het front vertrokken. Dat was wel een bron van zorg, maar de fundamentele machtsverhoudingen werden er niet mee aangetast. Wijst deze Israëlische aanval op militaire installaties in de buurt van Damascus erop dat de burgeroorlog nu het begin van zijn internationale fase heeft bereikt?

In dat geval moeten we er rekening mee houden dat het conflict tussen Israël en Iran over de Iraanse atoombom in aanbouw er een rol in zal gaan spelen. Israël heeft hier al lang geleden zijn rode lijnen getrokken. Als het zeker is dat Teheran tot meer dan twintig procent met de ontwikkeling is gevorderd, zal het zijn preventieve aanval uitvoeren. Dat is de rode lijn waarvan we zeker kunnen zijn dat die gehandhaafd zal worden. In dit geval zal Amerika verplicht zijn de Israëliërs te steunen. Het is meer dan waarschijnlijk dat Iran zich dan zal verweren. Het gevolg zou zijn dat er in het Midden-Oosten een nieuwe oorlog ontstaat waarvan we de duur, omvang en gevolgen niet kunnen overzien. De chaos in Syrië wordt met de dag groter. Van een chaos verwordt de toestand tot een draaikolk waarin steeds meer partijen zich bewust of tegen beter weten in laten meesleuren.