H.J.A. Hofland

Rolling Start

NEW YORK — Eerst was er de Powell Doctrine, toegepast in 1991. De aanval begon met verpletterende bombardementen en daarna kwam de overweldigende overmacht van de landstrijdkrachten. Het was een militair succes, maar politiek stelde het op den duur minder voor dan ervan werd verwacht. Saddam bleef en bleek op den duur onvoldoende geïmponeerd om zijn chicanes te staken.

Toen kwam Kosovo. De luchtoorlog was voldoende om de Servische troepen tot de aftocht te dwingen, maar ook Milosevic bleef zitten. Door verkeerde politieke berekeningen heeft hij een paar maanden later zichzelf opgeheven. Daarna hebben de Serviërs zelf een begin gemaakt met hun reconstructie. Ideaal is het niet. Aan de oorlog in Kosovo is geen doctrine verbonden. Afghanistan, met een onvergelijkbaar gevechtsterrein en geen georganiseerde staat, was een ander probleem. Het is praktisch uit het nieuws verdwenen, maar het probleem is nog niet opgelost.

En nu opnieuw Irak. Een nieuwe doctrine: die van Rumsfeld-Franks, genaamd de Rolling Start. Deskundigen zeggen dat deze manier van aanvallen doet herinneren aan de manier waarop de Wehrmacht het indertijd deed in West-Europa en later de Sovjet-Unie, en de Amerikanen na de doorbraak bij Avranches in 1944. Een voorhoede die zo snel mogelijk oprukt naar het hart van de vijand, waarbij de luchtmacht de dunne verbindingslijnen bewaakt en de grondtroepen die later komen, afrekenen met de haarden van verzet. Het concept is van Charles de Gaulle, naar wie in de jaren dertig niet is geluisterd.

De Rolling Start is de afgelopen drie weken als een waagstuk beschouwd. Elk Amerikaans tv-station heeft een of meer militaire deskundigen, meestal generaals b.d. aan het woord gelaten. In uiteenlopende nuancen, maar allemaal verklaarden ze dat ze hun hart vasthielden. Nu de weerstand is gebroken, worden ze de «leunstoelgeneraals» genoemd.

Maar deze heren waren toen niet de enigen die door twijfel werden gekweld. In een meeslepend verslag van meer dan een pagina heeft The New York Times gereconstrueerd wat er intussen in het Witte Huis, meer in het bijzonder het Oval Office gebeurde: van het ogenblik waarop bleek dat Saddam niet door de eerste bom uit de weg was geruimd, via de zandstormen, berichten over gevangen Amerikanen, tot de beelden van het eerste standbeeld dat onder gejuich omver ging.

Rolling Start is geslaagd. De krijgsgevangenen zijn vrij. Soldaat Jessica Lynch, gewond maar voorspoedig herstellend in het Walter Reed Hospital, is de heldin van het vaderland. Bij gebrek aan Nederlandse tv weet ik niet hoe haar lotgevallen bij u worden ervaren, maar hier worden we door alle zenders zorgvuldig van haar herstel en de gevoelens van de familie op de hoogte gehouden. Het is de negentienjarige gegund. Ik vermeld het alleen om nog eens duidelijk te maken dat iedere oorlog waarin Amerika met soldaten aan het front is betrokken, automatisch een vaderlandse oorlog is.

Is de overwinning een feit, dan is de twijfel vergeten en de nasleep een betrekkelijke kleinigheid. Wat nu in Bagdad en de rest van Irak gebeurt, hoort erbij. De Nederlandse regering in ballingschap, in Londen tussen 1940 en 1945, maakte zich zorgen om wat er de eerste weken na de bevrijding zou gebeuren. Plunderen, bijltjesdag. Om alles in goede banen te leiden, werd het Militair Gezag ingesteld, met aan het hoofd generaal Kruls. Lees het na bij Loe de Jong. Er is toen wel wat geplunderd, maar vergeleken bij Bagdad was het niet veel bijzonders. Ook met de bijltjesdag is het meegevallen, net als — voorlopig — in Irak.

Waarom waren we tegen de oorlog? Omdat we dachten dat met voortgezette inspecties onder toenemende dwang de MVW’s ook konden worden ontdekt. Het blijkt nog moeilijker dan we veronderstelden. Omdat in de oorlog duizenden het leven zouden verliezen en grote verwoestingen zouden worden aangericht. Dat is gebeurd. Omdat er een kans was dat de hele regio in chaos zou veranderen. Dat is niet gebeurd. Omdat het terrorisme eerder bevorderd dan bestreden zou worden. Moet nog blijken. Omdat met het buiten werking stellen van de VN en het uitvoeren van de preventieve aanval het systeem van internationaal recht overhoop zou worden gehaald en de VN voor «irrelevant» verklaard. Is een feit. Omdat Amerika zich zeer ver zou verwijderen van bondgenoten en allianties. Gebeurd. In The Economist worden Chirac, Schröder en Poetin, vergaderend in Sint-Petersburg «de bende van drie» genoemd. Samengevat. We waren tegen de oorlog, niet omdat we geloofden dat het al verzwakte Irak lang weerstand aan de Amerikanen en Britten zou kunnen bieden, maar om de gevolgen van de militaire overwinning.

Oorlog is voortzetting van de politiek met andere middelen. Die wijsheid van Carl von Clausewitz hebben we de laatste tijd wel honderd keer gehoord. Het omgekeerde is ook waar. Deze manier van oorlog voeren is eveneens bedoeld als een aanschouwelijke les voor de regio. Wat gaat de Amerikaanse regering in politiek opzicht met de zege doen? Hoe zal Washington zich jegens de chaos van verliezers gedragen? Het toezicht op de wederopbouw van Irak wordt door de overwinnaar niet uit handen gegeven. De Amerikaanse bedrijven scharen zich in de rij om mee te helpen. Wordt hierna Iran en Syrië ook de nieuwe wet gesteld? Met of zonder oorlog? Of komt eerst het vraagstuk Israël-Palestina aan de orde?

En dan de andere verliezers: Frankrijk, Duitsland, Rusland, de VN. Worden ze tot de nieuwe wereldorde toegelaten? Op welke voorwaarden? Moeten ze eerst hun eigen politieke wederopbouw ter hand nemen? Naar Canossa? Wat hebben de «oude Europeanen» — zoals minister Rumsfeld ze noemt — nog in te brengen? Ja, hoeveel divisies heeft de paus?

Dit VS-bewind onderscheidt zich door twee eigenschappen: het wordt door ideologie gedreven, en het heeft de overweldigende macht om daar uitdrukking aan te geven. Niet Bagdad was aan het begin van de oorlog tot shock and awe vervallen, maar de hele internationale gemeenschap daarna.

De wederopbouw van Irak lijkt overzichtelijk. De internationale gemeenschap staat voor de opgave zichzelf te genezen van haar trauma’s en beterschap te beloven. Voorlopig heeft Washington zich daarbij de rol van kritische waarnemer toebedeeld. Zo begint de voortzetting van de oorlog met politieke middelen. De ideologie van Bush is compromisloos en door het succes van de oorlog zal de rest van de wereld het merken, want die heeft ook de rolling start ervaren.