Roma-kinderen vertalen Amanda Gorman in het Hongaars

Boedapest – Creëren is een mensenrecht, vindt de Hongaarse schrijfster, psycholoog en filmmaakster Kriszta Bódis. In de jaren negentig maakte ze zo’n honderd documentaires voor de Hongaarse televisie. Die gingen over maatschappelijke onderwerpen en minderheidsgroepen: over prostituees, lesbische romantiek op het platteland, en de sterk gemarginaliseerde Roma, met tien procent van de bevolking de grootste minderheid.

Tijdens het filmen bracht Bódis altijd veel tijd door in de gemeenschappen waarin ze filmde. Dat was haar filosofie als maker: dat films aan authenticiteit winnen naarmate er meer persoonlijke relaties achter schuilgaan. Tegelijkertijd doceerde ze in die periode interculturele psychologie aan een bekende Hongaarse universiteit.

Toen ze voor een film aankwam in Ózd, een van de armste plaatsen in Hongarije in het achtergestelde oosten van het land, keek ze dus om zich heen als filmmaker – maar ook als psycholoog. Ze zou er de komende twintig jaar niet meer vertrekken.

Ze ontwikkelde een opmerkelijke visie op hoe je mensen uit de vicieuze cirkel van armoede en lage ontwikkeling trekt: door ze dingen te laten maken. Ze richtte een systeem op van subsidies en sociale ondersteuning, waarbij kinderen in de grote Roma-gemeenschap in Ózd van baby af aan gevolgd en ondersteund worden, in de hoop ze meer kansen te geven in het leven. In deze gemeenschappen maken veel kinderen de basisschool nooit af, laat staan het voortgezet onderwijs of een studie.

In het systeem van Bódis speelt de studio een hoofdrol: ze maakt er films, geeft literaire workshops en leert jongeren fotograferen. Ze maakte zelfs een keer een rapvideo met een heel dorp van Roma-kinderen (zoek op valovi rap). Haar theorie is dat creativiteit bij kinderen en jongeren leidt tot gevoelens van zelfbeschikking en autonomie. In Boedapest woont inmiddels een hele groep tieners uit Ózd in een appartement, terwijl ze naar school gaan in de stad.

Vorige week ontvingen Kriszta Bódis en de jongeren onder haar vleugels onverwacht nieuws: Open Books, de maatschappelijk geëngageerde uitgeverij die de Hongaarse rechten van Amanda Gormans dichtbundel The Hill We Climb kocht, besloot – na alle internationale kritiek op de Nederlandse en Catalaanse vertalers van de dichtbundel – om de bundel naar het Hongaars te laten vertalen door de jongeren van de literaire workshop in Ózd, onder leiding van Bódis en met hulp van professionele vertalers. Bódis is in de wolken: ‘De mogelijkheid iets van waarde te creëren is zó belangrijk voor mensen. Daar vragen we aandacht voor met dit project.’