Rudolf hess

DE BRITSE inlichtingendienst MI5 houdt grote schoonmaak. Voor het eerst in de geschiedenis van de dienst werden vorige week persoonlijke dossiers openbaar gemaakt. Het gaat hierbij om dossiers van mensen die tijdens de Eerste en Tweede Wereldoorlog een rol hebben gespeeld. Er zit veel interessant materiaal bij, onder meer over de Spaanse ex-Franco-aanhanger die als dubbelspion de Duitsers op het verkeerde been zette door hun ervan te overtuigen dat de invasie plaats zou vinden bij Calais. Ook bleek uit de archieven dat er met vermeende Duitse spionnen vaak nogal hardhandig werd omgegaan, en dat enkele doodvonnissen steunden op flinterdun bewijsmateriaal.

In de pers ging echter de meeste aandacht uit naar de dossiers over Mata Hari en over Rudolf Hess. In Nederlandse kranten werd vooral bericht over onze wulpse landgenote, van wie werd bevestigd dat zij als spionne toch wel bijzonder weinig heeft voorgesteld. In Engeland daarentegen werd de meeste aandacht besteed aan Hess. Deze hoge nazi, die steevast wordt aangeduid als ‘de plaatsvervanger van Hitler’, vloog op 10 mei 1941, nadat hij zich had laten adviseren door een waarzegger, de Noordzee over en landde per parachute in Schotland. Die opzienbarende actie is nog altijd omgeven door vele raadsels. Het nu geopende archief geeft weliswaar niet op alle vragen antwoord, maar het biedt wel waardevolle nieuwe informatie. Zo blijkt dat Hess’ arrestatie een enorme klucht was. De verbaasde leden van de Home Guard hadden geen flauw idee wat ze met die mysterieuze parachutist, die ook nog leek op zo'n hoge nazi die ze wel eens op het bioscoopjournaal hadden gezien, aanmoesten. Alle Britse kranten vergelijken dit klunzige optreden uiteraard met de inmiddels legendarische tv-serie Dad’s Army. Doordat Hess, wiens identiteit pas na enkele dagen bekend werd, aanvankelijk zeer amateuristisch werd verhoord, ging waardevolle informatie verloren. In het inlichtingenwerk schijnt namelijk het eerste verhoor van enorme betekenis te zijn. HESS WERD HIERNA meer dan een jaar lang regelmatig verhoord, maar dit leverde weinig anders op dan het inzicht dat men te maken had met een man die niet helemaal normaal was. Ten einde raad overwoog men het gebruik van een bepaalde drug om, in de woorden van een MI5-functionaris, mogelijke informatie los te weken uit de hersens van Hess, 'voor zover daar nog iets van over is’. Het grootste mysterie vormen nog altijd de motieven van Hess. Duidelijk is dat hij op eigen houtje handelde, en dat Hitler razend was toen hij van de 'vlucht’ op de hoogte werd gesteld. Verschillende bronnen van de inlichtingendienst wezen erop dat Hess wellicht het plan had om met behulp van conservatieve politici die tegen de oorlog waren én de Britse fascisten van Oswald Mosley, een soort revolutie te ontketenen. Hierdoor zou Churchill ten val moeten komen, waarna er een afzonderlijke vrede tussen Duitsland en Engeland getekend kon worden. Het doel van de nieuwe alliantie zou een kruistocht tegen het bolsjewisme zijn. Een nogal idioot plan, maar tussen de werkelijkheid en Hess’ conceptie ervan gaapte wel vaker een enorme kloof. Wat was dit eigenlijk voor een man? Wat bezielde hem om zijn toppositie in het Derde Rijk te vergooien voor een krankjorem plan? HOEWEL HESS meestal wordt aangeduid als de 'Stellvertreter des Führers’ was zijn plaats in de nazi-hiërarchie niet zo hoog als deze titel zou doen vermoeden. Om te beginnen gold zijn plaatsvervangerschap alleen aangelegenheden die de nazi-partij betroffen. Als het ging om de binnenlandse politiek had Hess weinig tot niets te vertellen, laat staan op het gebied van de buitenlandse politiek. Het is zelfs zeer twijfelachtig of hij op de hoogte was van de plannen om de Sovjetunie aan te vallen. In het begin van de oorlog was hij weliswaar officieel benoemd tot opvolger van Hitler, maar hij stond slechts als nummer twee op de lijst, achter Hermann Goering. Hoewel de in 1894 geboren Hess tijdens de Eerste Wereldoorlog evenals de eerste opvolger ook gediend had in de prille Luftwaffe, was hij een geheel andere persoonlijkheid dan de rondborstige en luidruchtige luchtmaarschalk. Vergeleken met de corrupte Goering, de kwaadaardige Goebbels en de sinistere Himmler leek Rudolf Hess haast een fatsoenlijke nazi. Hij was een van de weinige prominenten die hun positie in het Derde Rijk niet misbruikten om zich te verrijken of te laten bewieroken. Hess liet zich erop voorstaan een 'eenvoudige partijman’ te zijn gebleven. Anders dan de uit zijn protserige uniformen barstende Goering, die oude meesters 'verzamelde’ alsof het flippo’s waren, en de met Strawinsky dwepende Goebbels, had Hess een uitgesproken kleinburgerlijke smaak. De meeste top-nazi’s, die volop genoten van hun plotselinge aanzien en rijkdom, vonden hem dan ook maar een saaie en simpele man. Toch was zijn afkeer van het byzantinisme der overige nazi-leiders het enige sympathieke aan Hess. Als oud-soldaat, Freikorpskämpfer en rabiate antisemiet was hij een volbloed nazi. Hij speelde een belangrijke rol in de 'nacht der lange messen’, waarin de SA-top en tal van andere potentiële tegenstanders werden geliquideerd, en had een stevig aandeel in het tot stand komen van de Neurenbergse rassenwetten. ANDERS DAN VEEL belangrijke nazi’s, bij wie een forse dosis opportunisme ten grondslag lag aan hun keuze voor Hitler, werd Hess’ nationaal-socialisme gekenmerkt door een diep religieus besef. Zijn enorme belangstelling voor occulte zaken als astrologie, theosofie en tal van oosterse religies zou overigens akelige consequenties hebben voor honderden Duitse occultisten. Zij kregen immers de schuld van Hess’ vlucht naar Engeland en werden massaal gearresteerd. Voor Hess was Hitler de Messias. Zijn uitroep: 'Führer, mein Führer, mein Glaube, mein Licht!’ mag, zelfs in het Derde Rijk, nogal pathetisch hebben geklonken, er is geen enkele reden om aan te nemen dat Hess het niet volledig meende. De hondetrouw van Hess, die begon als Hitlers privé-secretaris - in de gevangenis dicteerde Hitler hem de tekst van Mein Kampf -, werd uiteindelijk beloond met een reeks van hoge ambten. Binnen de NSDAP was Hess’ invloed enorm, maar na de Machtübernahme in 1933 en vooral na het uitbreken van de oorlog werd de nazi-partij minder belangrijk dan bijvoorbeeld het leger en het gigantische SS-apparaat. Het duurde vaak maanden eer Hess, die vroeger geen minuut van Hitlers zijde week, werd toegelaten tot de Führer. De sober levende Hess was geobsedeerd door zijn gezondheid, een hypochonder. Bijna de helft van zijn lange leven - hij werd 93 - heeft Hess in gevangenschap doorgebracht, de laatste 21 jaren als enige inwoner van de reusachtige Spandau-gevangenis. Dat maakt een mens er niet vrolijker op en bovendien werd Hess’ toch al troebele blik op de realiteit nog verder verduisterd. Heel lang bleef hij geloven dat de geallieerden zouden inzien dat ze hem in de strijd tegen het bolsjewisme nodig hadden en dat hij de leider van het nieuwe Duitsland zou worden. Het vonnis van het Neurenberg-tribunaal was in zijn ogen een door joden ingefluisterde vergissing. Om te onderstrepen dat hij die uitspraak niet accepteerde, weigerde hij familiebezoek. In de 42 jaar dat hij in Spandau zat hebben zijn vrouw en kinderen hem slechts één keer bezocht. Dat was in 1969, toen zijn situatie kritiek leek. Op 17 augustus 1987 lukte het de oude man zich op te hangen met het snoer van een verwarmingselement. Onmiddellijk waren er uiteraard de geruchten van moord, terwijl anderen beweerden dat de hoogbejaarde stumperd in Spandau een dubbelganger was van Hess. Zelf zou deze reeds in Engeland zijn overleden. Ook zijn tal van mensen van mening dat Hess door de Britse geheime dienst in de val is gelokt, en dat de geallieerden daarom niet bereid waren Hess vrij te laten. Dat voor deze stelling geen bewijzen te vinden zijn in het gepubliceerde MI5-materiaal zegt natuurlijk niets. Dat kan immers achtergehouden worden, maar in werkelijkheid waren de westerse geallieerden begin jaren tachtig bereid Hess op vrije voeten te stellen. Het waren de Sovjets die dit tegenhielden.