Economie

Ruk naar rechts

Eindelijk nieuws uit de formatiekeuken. Good cooking takes time. Was de uitkomst ruim een half jaar wachten waard? De hypotheekrenteaftrek, aanjager van onze torenhoge schulden, wordt versneld afgebouwd: fantastisch! Even slikken voor miljoenen hypotheekbetalers en de banken, goed nieuws voor ons allemaal op de iets langere termijn. Na twintig jaar discussies over het H-woord is hier dan eindelijk breed draagvlak voor.

Het andere grote nieuws is wat mij betreft de belasting. Wie nu minder dan 20.000 euro verdient, betaalt 36,55 procent; wie meer dan 67.000 euro verdient, betaalt 52 procent. In het nieuwe systeem betaalt ieder die minder dan 68.000 euro verdient daar 36,9 procent belasting over, daarboven wordt het 49,5 procent. Een forse reductie voor de rijken, een stijging voor de allerlaagste inkomens. Minder dan een half procent is klein bier, kun je denken – maar waarom zou je überhaupt in tijden van begrotingsoverschot de laagste inkomensschijf willen verhogen? Relatief gezien is dit toch een serieuze herverdeling van de laagste inkomens naar midden- en hogere inkomens.

Mij verbaasde de presentatie van het gelekte plan in het NOS Journaal vorige week. Simone Weimans stond voor een kleurig paneel met daarop de oude en nieuwe getallen, die heldere taal spraken: de laagste inkomens krijgen een hoger tarief, hoge inkomens een lager tarief. Weimans vertelde alleen dat de middeninkomens meer gaan delen in de groei, precies zoals het gelekt was. Waarom gaat de NOS mee in het frame van de formeerders?

‘Normale Nederlanders gaan erop vooruit’, aldus ook Rutte dinsdag in zijn toelichting op het regeerakkoord. Super. Maar de vraag rijst dus of weinigverdieners ook normale Nederlanders zijn. De begeleidende CPB-doorrekening geeft aan dat de algemene inkomensongelijkheid zal dalen, vooral vanwege opstekers voor de middeninkomens, maar is weinig specifiek over de laagste inkomens. Terwijl die juist hard geraakt zijn door crisis en bezuinigingen.

Het is duidelijk bij welke groep de prioriteit van het nieuwe kabinet ligt

Nederland is een rijk land met weinig ongelijkheid, maar 700.000 Nederlandse huishoudens leven in armoede, dat is meer dan tien jaar geleden. De participatiemaatschappij heeft haar tol geëist onder hen die niet goed mee kunnen komen. Tel hierbij nog op het verlies van voorzieningen waar vooral lage inkomens zwaarder op leunen. Rutte II werd het in 2012 eens over marktconforme huren en bezuinigingen in de zorg, op bibliotheken, op het persoonsgebonden budget, en op ‘passend’ onderwijs. In 2014 kwamen daar nog eens (verlenging van) nullijnen voor ambtenaren en in de zorg bij, en bezuinigingen op het gemeente- en provinciefonds. Rutte III voegt daaraan onder meer toe een verlaging van de zorgtoeslag en afschaffen van de arbeidskorting voor wie in de ziektewet zit.

Het lijkt erop dat waar de bezuinigingen de laagste inkomens veel welvaart kostten de goedmakertjes nu goeddeels aan hun neus voorbij gaan. Een voorbeeld is de vermogensbelasting, door het CPB benoemd als een ongelijkheid verlagende maatregel. Klopt, maar alleen omdat ze de middeninkomens meer laat houden. De vermogensbelasting gaat straks in bij een spaartegoed van meer dan 30.000 euro; de grens is nu 25.000 euro. Leuk voor mensen die vermogens hebben, geen voordeel voor de laagste inkomens, die alleen maar van 30.000 euro kunnen dromen. Relatief worden ze zo op achterstand gezet.

En dan is er nog het btw-tarief voor eerste levensbehoeften dat met de helft (!) toeneemt, van 6 naar 9 procent. Wie nu bijvoorbeeld een derde van zijn lage inkomen aan eerste levensbehoeften kwijt is, wordt dus vele malen harder geraakt dan een hoog-inkomen-huishouden waar de dagelijkse boodschappen enkele procenten van het inkomen bedragen.

Wie weet zijn er toeslagen of vrijstellingen waardoor de laagste inkomens toch netto vooruitgang gaan meemaken. Daar is weinig over gezegd, in schrille tegenstelling tot de uitgebreide verzekeringen van compensatie voor de gedorven hypotheekrenteaftrek voor de hogere inkomens. Het is duidelijk bij welke groep de prioriteit van het nieuw-rechtse kabinet ligt.

We wisten na de verkiezingsuitslag dat de ruk naar rechts eraan zat te komen, en de eerste indruk bevestigt dat. De boodschap is: we gaan allemaal delen in de groei, maar niet als u minstverdienende bent. De politieke logica is ook duidelijk. De electorale concurrenten van de regeringspartijen vissen in dezelfde vijver van middeninkomens. Armoedebestrijding en gelijkelijk delen in de groei ook aan de onderkant van de inkomensverdeling zijn heel nobel maar leveren nu even geen stemmen op, denkt men wellicht in Den Haag. Dit is een misverstand. Solidariteit is niet nobel: het is beschaving.