Rusland is niet meer wat het geweest is

Het Westen doet het graag voorkomen alsof de Navo-uitbreiding voor Rusland een halszaak is, maar in feite laten dit soort westerse preoccupaties de Russische bevolking koud.

De Russen maken zich druk om corruptie, niet uitbetaalde lonen, onveiligheid, de kwestie-Tsjetsjenië en de tweedeling tussen rijk en arm. Wat het buitenland betreft maken zij zich voornamelijk zorgen over de tweederangs behandeling van de Russische inwoners van de andere GOS-landen. Midden-Europa is voor de modale Rus ver weg en een Russisch verkiezingsthema zal de Navo beslist niet worden. Zoals Jeltsins laconieke opmerkingen van de laatste dagen aantonen, beschouwt Moskou de Navo-uitbreiding als een voldongen feit en berust het erin dat Midden-Europa voortaan buiten zijn invloedssfeer ligt.
Dat neemt niet weg dat de leiders in het Kremlin gewoontegetrouw afwijzend reageerden op de Navo-plannen en tot hun verbazing ook nog serieus werden genomen. Of beter gezegd: de negatieve reacties werden serieus genomen; de onverschillige of positieve geluiden werden niet gehoord. Kennelijk rekende het Westen op ferme tegenstand van Russische zijde. Jeltsin en de zijnen voldeden maar al te graag aan die verwachting, temeer omdat de westerse concessies niet uitbleven.
Waarom heeft het Westen zoveel belang bij Russische tegenstand? Omdat het niet van abrupte veranderingen houdt en met overgave de status quo verdedigt. Westerse regeringen willen ook niet het risico lopen dat hun soldaten moeten sterven voor Midden-Europa, netzomin als voor Bosnië - vandaar het ferme ‘niet doen’ waarmee Bolkestein zich tegen het uitbreidingsplan keerde. Daarom gaat de discussie in het Westen bij voorbaat over het minimaliseren van de risico’s van een eventuele uitbreiding.
Deze hele status quo is echter verouderd: het is de status quo van de machtsblokken van de Koude Oorlog. In die optiek is Rusland de boeman, de ultieme tegenstander met wie zaken moeten worden gedaan, en wordt een akkoord met Rusland gezien als garantie voor een rimpelloze evolutie. Maar onderhandelingen met Rusland resulteren allang niet meer in grotere veiligheid en het Russische wantrouwen nemen ze al helemaal niet weg, want dat heeft andere oorzaken. Het Russische wantrouwen wordt in de eerste plaats gevoed door de westerse neerbuigendheid. Zolang het Westen Ruslands technische en culturele prestaties onderwaardeert en zichzelf als politiek en economisch model voor Rusland presenteert, zolang het Ruslands grote inzet in de Tweede Wereldoorlog bagatelliseert en de eigen overwinning in de Koude Oorlog opblaast, zolang het blijft wijzen op Ruslands gebreken en wreedheden en zijn eigen tekortkomingen blijft verdoezelen, zolang het het stalinisme beschouwt als een typisch Russisch verschijnsel en het nazisme afdoet als een natuurramp die elk beschaafd land kan overkomen, zolang het zijn München-beleid van weleer wenst te vergeten en de ingeboren slaafsheid van de Russische bevolking blijft benadrukken, zolang zal het Russische wantrouwen blijven bestaan. Het wordt tijd om Rusland te behandelen als een volwassen natie.