Rusland kan gaan feesten

Er is niets opzienbarends aan het ontslag van Sergej Kirijenko als premier van Rusland. Hij heeft zijn werk gedaan en nu mag hij vertrekken. Hij wekte in het Westen vertrouwen met zijn feitenkennis, economische inzichten en managementkwaliteiten. En omdat hij geen binding had met de economische oligarchen en politiek onafhankelijk was, zag het Westen hem als de ideale man om de noodzakelijke harde maatregelen door te voeren die Rusland financieel gezond moeten maken. Kirijenko kwam zo betrouwbaar over dat het IMF in juli 45 miljard gulden aan leningen toezegde aan Rusland. En daar was het allemaal om begonnen: de jonge liberale premier was de uitgelezen persoon om het geld van het IMF los te weken. Kirijenko’s voorganger, de met de economische maffia geassocieerde bureaucraat Tsjernomyrdin, had nimmer zo veel en zo snel geld losgekregen.

De IMF-lening is echter niet zonder voorwaarden verstrekt. Het Fonds drong aan op een anticrisisprogramma en lijkt daarmee ook verantwoordelijk voor de verruiming van de marge waarin de roebel zich mag bewegen ten opzichte van de dollar - lees: de devaluatie. Jeltsin verzette zich als vanouds op karakteristieke wijze. Hij blufte tot het laatste moment dat er geen devaluatie zou komen, in de hoop het IMF voor een voldongen feit te stellen. Maar weer gokte hij verkeerd en leed hij gezichtsverlies.
Niet dat het zijn positie werkelijk aantast. Hij werd al vaker op bluf en leugens betrapt zonder dat hij het veld moest ruimen. Zijn regeringswisseling laat bovendien zien dat hij nog steeds onder de IMF-voorwaarden uit wil. De nieuwe premier wordt gebruikt om de onderhandelingen daarover opnieuw te openen.
De binnengehaalde IMF-lening is voorlopig wel het laatste grote geld dat Rusland kan binnenhalen. Minister van Financiën Zadornov meldde dat men minstens een jaar lang niet op nieuwe buitenlandse leningen hoeft te rekenen. Daarmee verloor de regering-Kirijenko haar bestaansrecht. De buit zit in de knip en het is nu zaak de gevolgen van de lening te neutraliseren. Het is duidelijk dat de in Rusland hopeloos impopulaire premier nooit de commotie zou kunnen beteugelen die de devaluatie onder de bevolking teweegbrengt. Zijn jeugd en zijn pro-westerse instelling maken hem daarvoor volstrekt ongeschikt.
Voor dit karwei is de saaie maar degelijke ex-premier Tsjernomyrdin beter uitgerust. Hij is ervaren en minder omstreden, zij het ook niet bijster populair. Tsjernomyrdin heeft echter de steun van veel machtige rijken in Rusland. En daarmee kan hij rekenen op een positieve berichtgeving in de media die in handen zijn van deze bonzen. Bovendien belooft Tsjernomyrdin consultaties met de oppositie en hangt er een coalitieregering in de lucht. Dit paaien van de oppositie was voor de liberale Kirijenko onmogelijk geweest. Lag er voor Kirijenko een periode van politieke polarisatie en grote sociale onrust in het verschiet, Tsjernomyrdin kan alle opwinding in een tijdelijke meegaandheid smoren. Is de rust vervolgens in het land weergekeerd, dan kan de oppositie weer worden geschoffeerd.
Jeltsin motiveert zijn keuze voor Tsjernomyrdin door te wijzen op de politieke stabiliteit die Rusland nodig heeft. Door zijn opvolger nu reeds bekend te maken, wil hij het land kalmeren. Jeltsin doet zelfs enige stapjes terug ten gunste van de nieuwe premier: Tsjernomyrdin mag nu met enige volmachten op zak de kastanjes uit het vuur halen. Hij moet sociale onrust voorkomen, de economie saneren en de oppositie plus de westerse schuldeisers te vriend houden.
Faalt Tsjernomyrdin echter in deze onmogelijke opdracht, of komt hij Jeltsin te na, dan mag hij weer vertrekken. Wat dat betreft heeft de president een reputatie hoog te houden. Alleen indien hij sterft, doet Jeltsin werkelijk afstand van zijn troon.
Wanneer al het stof dat is opgewaaid door de benoeming en het ontslag van Kirijenko, weer is neergedaald, blijft hoe dan ook één resultaat staan: de lening van 45 miljard gulden. Het losgepingelde geld wordt naar goed Russisch gebruik niet ingezet voor structurele hervormingen of langetermijnplanningen, het wordt er in één keer doorheen gefeest. De oligarchen zijn eregasten op dit feest. Zij zullen Jeltsin dan ook wel weer even uit de wind houden.
Mogelijk zal de chaos na de devaluatie verhevigen en zal Rusland nog enkele malen vervaarlijk wankelen. Maar de winnaars van de schermutselingen staan al vast: de economische maffiosi. De verliezers zijn eveneens bekend: de bevolking en de westerse geldschieters. Er gebeurt in Rusland niets opzienbarends.