Rusland lijdt aan de Franse ziekte

Moskou - Het was tijdens mijn eerste bezoek begin jaren negentig een echte ervaring in Rusland. In de rij voor McDonald’s. Nu houd ik helemaal niet van het voedsel van McDonald’s.

Ik ben een verklaard Burger King-aanhanger. Maar ik wilde toch één keer voor iets in de rij hebben gestaan in Rusland. Dus dat werd de zojuist geopende Amerikaanse snackbar. (Ik wist nog niet dat ik later vaak en lang in de rij zou staan in Rusland, om de telefoonrekening te betalen, om verse groente te kopen die niet uit Nederland kwam, om een treinkaartje te kopen - wilt u ook een dreun?)
Inmiddels doet zich in Rusland de Franse ziekte voor: het verschijnsel dat je Amerika háát, dat je een hekel hebt aan Amerikaanse politiek, Amerikaanse films, Amerikaanse boeken, Amerikaanse schrijvers, Amerikaanse toeristen en vooral aan Amerikaans eten, en dat tegelijkertijd jouw land de hoogste concentratie McDonald’s per hoofd van de bevolking heeft. Elke Fransman haat Amerika vanwege het gebrek aan oude gebouwen en elke Fransman heeft zo'n gouden M als straatverlichting.
De ziekte is besmettelijk. In Moskou en alle andere grote steden rukken nu McDonald’s en in zijn kielzog Burger King, Wendy’s, KFC, Pizza Hut, Taco Bell en de rest in rap tempo op. Het zijn er nu zo'n duizend. Dat is niks in vergelijking met de aantallen snackbars in Amerika, maar een hoop in verhouding tot het chagrijn jegens de Amerikaanse politiek en de spot jegens de Amerikaanse cultuur die je dagelijks tegenkomt. Volgens onderzoek van Wendy’s geven Russen in een snackbar gemiddeld meer uit dan Amerikanen - ruim acht dollar tegen ruim zes dollar. Dat komt vermoedelijk omdat de prijzen in Rusland een stuk hoger liggen. McDonald’s is toch beduidend goedkoper dan veel van de lokale snacks. De gepofte aardappel met room en de broodjes kebab zijn zeker twintig procent duurder. Kopers van Russisch fastfood lijken me dan ook niet zozeer nationalistisch als wel net iets rijker, maar hiervoor heb ik alleen eigen (regelmatig) onderzoek als bewijs.
Als verdere verklaring voor dit wonderlijke Russische (of Franse) gedrag werkt vermoedelijk alleen het halfzachte speculeren over emoties dat psychologie heet. Naties die zich baden in vergane glorie hebben snelle suikers als troost nodig - zoiets. Hoewel in het Russische geval bij wijze van lunch twee keer een bord gekookte gerst met margarine naar binnen lepelen ook een effectieve manier is om te begrijpen waarom mijn vrienden graag een pizza bestellen.