Rusland ruziet over de herdenking van Solzjenitsyn

Moskou - Op verschillende plekken in Rusland is de voorbereiding al begonnen om in 2018 stil te staan bij de honderdste geboortedag van Nobelwinnaar Aleksandr Solzjenitsyn.

Het appartement waar de schrijver die de ogen van de wereld opende voor de verschrikkingen van de goelag woonde toen hij in 1974 werd gearresteerd, zal een museum worden. Er is een ontwerpwedstrijd uitgeschreven voor het beste Solzjenitsyn-monument.

Toch is niet iedereen gelukkig met de aandacht voor de Russische schrijver, die in 2008 overleed. Vorige week bungelde een levensgrote pop aan het Goelag-museum in Moskou die Solzjenitsyn moest voorstellen. Het was een actie van Komsomol, een communistische jeugdbeweging. ‘Hier hangt Solzjenitsyn, een vreselijke verrader van het moederland’, stond op het bordje dat de pop om de nek had. Later verklaarde Komsomol te willen protesteren tegen het Solzjenitsyn-jaar, dat volgens hun rode logica een ‘bourgeois’ stunt was om het socialisme te besmeuren door het in verband te brengen met onderdrukking en vervolging.

‘Ons land verkeert in een moeilijke positie’, reageerde Natalia Solzjenitsyn, dochter van, in de Rossiya Gazeta. ‘De wereldwijde media koesteren vooroordelen tegen ons, beschuldigen ons van agressie, imperialisme en stalinisme. Er wordt gezegd dat we terug willen naar de Sovjet-Unie. Wel, hiermee worden dit soort vooroordelen bevestigd.’

Kort na het Solzjenitsyn-incident was ook Sint-Petersburg het toneel van een monumentenrel. Het stadsbestuur besloot een gedenkteken te verwijderen, nadat het op verschillende momenten in brand was gestoken, met verf was besmeurd en met een bijl was bewerkt. Het gaat om de afbeelding van Carl Mannerheim, een Fins-Russische generaal die tijdens de Russische burgeroorlog tegen de bolsjewieken vocht, in de Tweede Wereldoorlog als bevelhebber van het Finse leger strijd voerde tegen de Sovjet-Unie en na de oorlog president van Finland werd. Mannerheim was betrokken bij het beleg van Leningrad. Historici twisten over zijn precieze rol en in hoeverre hij collaboreerde met nazi’s of ze juist tegenwerkte. Voor sommige Russen bleek een monument voor deze ijzervreter hoe dan ook een schop tegen de schenen.

Zowel de Solzjenitsyn-pop als het verwijderde gedenkteken voor Mannerheim is een uiting van dezelfde onderstroom: Rusland is druk doende een nieuw nationaal verhaal te vormen, en dat gaat gepaard met strijd om de duiding van de grote gebeurtenissen uit de twintigste eeuw, zoals de sovjetdictatuur en de Tweede Wereldoorlog. Dat belooft wat voor 2017, als honderd jaar Russische Revolutie op de kalender staat.