Russen houden niet van democratie

Moskou - Uit de bundel ‘open deuren’ heden: boze Amerikanen. Een stel Amerikaanse beleidsbepalende Rusland-kenners is boos over het verbieden van wéér een oppositiepartij door het Kremlin.

Als Obama zijn reset met Rusland serieus neemt, schrijven onder anderen Robert Kagan van het Brookings Institution en Craig Kennedy van het German Marshall Fund (geen kleine jongens) deze week op de website van Foreign Policy Initiative, dan moeten nu snel maatregelen genomen worden om de democratie in Rusland te ondersteunen. De ondertoon is het bekende kort Amerikaans: democratie en snel verdomme.

Helaas, helaas. Er is geen betere manier om democratische ontwikkeling in Rusland tegen te houden dan Amerikanen die oppositiepartijen steunen. Beide concepten, ‘Amerikanen’ en ‘oppositie’, leiden bij de meeste Russen op z'n best tot schouderophalen en op z'n slechtst tot grote ergernis. Het zou mooi zijn als het anders was, maar het is nu eenmaal zo: Russen gaan niet trappelen van vreugde als het over democratie gaat. Ze denken aan verdampt spaargeld, roofkapitalisme en een dronken Jeltsin.
De politicologe Valeria Kasamara deed met duizend systematische interviews een tamelijk diepgaand onderzoek naar de maatschappelijke houding van Russen. Het werd deze week gepubliceerd. De Russen hebben de afgelopen twintig jaar wel geleerd om te consumeren zoals wij. Maar deelnemen aan de samenleving - stemmen, meepraten - vinden Russen verwerpelijk. Grote groepen Russen hebben behoorlijk moeite met elk idee van participatie. Het is beter dat een sterke figuur als Poetin méér greep op het land krijgt, stelt een meerderheid. Rusland in 2011 lijkt volgens de politicologe nog het meest op Duitsland in de jaren twintig van de vorige eeuw: de Weimarrepubliek, een land dat verslagen terugkijkt op een groots verleden en een bestuur dat zich daar geen raad mee weet.
Mocht er een revolutie komen, is de strekking van die vergelijking, dan eentje die teruggrijpt op het oude. Dan wordt Poetin in geval van toenemende onrust niet weggejaagd door een vriend van de Europese Unie of van de Navo, maar door een havik die de grenzen van het sovjetrijk wil herstellen. Of dat scenario reëel is, valt te bezien. Duidelijk is wel dat er nog flink wat geduld nodig is voor het zinnig is om aan Rusland democratische eisen te stellen.
Laten boze Amerikanen, of Nederlanders, eens beginnen met een totale boycot van alle corrupte Russische bedrijven. De grondstofbedrijven in Rusland verspreiden hun grote welvaart onder een héél klein clubje mensen. De Russische rechterlijke macht helpt gewillig. In plaats van te zeuren over oppositiepartijtje X of Y (met steevast een aanhang van één procent), zou het meer maatschappelijk effect hebben wanneer democratische landen zeiden: nu graag eerlijk delen en niet meer stelen, anders geen export. Dan zouden gewone Russen een voordeel van democratie zien. Voor het eerst.