© beeld Milo

Nu pas, sinds Poetin als een terrorist met een bomgordel de wereld in gijzeling houdt, hebben advocaten op de Zuidas hun dubieuze Russische clientèle afgestoten. Maar niet zomaar: ze deden aanvankelijk nog een beroep op hun geheimhoudingsplicht – een pavlov-achtige verdedigingslinie die onder politieke en maatschappelijke druk onhoudbaar bleek. Reputatieverlies gaat immers ten koste van winst.

De westerse verontwaardiging over de oligarchische kliek rond het Kremlin druipt dan ook van de hypocrisie. Het oprukken van Poetins machtshonger vond niet alleen plaats aan de rand van de EU, het gebeurde met niet-militaire wapens jarenlang onder onze neus in Europa.

Waar gewone bedrijven en burgers hun hele doopceel moesten lichten, knepen banken, zoals ing, de ogen dicht bij transacties van gestolen geld naar vage rekeningen en verstrekten ze miljardenleningen. De Russen vonden in hun kleptomanie een gespreid bedje in Europa, met voorop het Nederlandse belastingparadijs dat werd opgetuigd door onze overheid met behulp van de kennis van fiscalisten. Door de boycot is inmiddels met moeite zo’n vierhonderd miljoen euro aan Russisch kapitaal bevroren van de naar schatting tachtig miljard euro – want over zulke duizelingwekkende bedragen gaat het.

Dat de corporate lawyers hun verdienmodel loslaten, is een illusie

En advocaten en notarissen van de grote commerciële kantoren op de Zuidas: zij behartigen de Russische belangen al decennia als een vanzelfsprekend onderdeel van hun internationale elite-clientèle waaraan ze een vette boterham verdienen. Die ethisch minimalistische houding zit gebakken in hun core business.

Dat deze corporate lawyers hun verdienmodel loslaten, is een illusie. Daar is een cultuuromslag voor nodig, zo laat een artikel deze week in De Groene Amsterdammer zien (pagina 18). Het ontbreekt Zuidas-kantoren (niet allemaal, er zijn er ook die wél integer opereren) aan een moreel kompas. De afdeling compliance toont zich weinig ambitieus in het scherp screenen van een potentiële cliënt en van het wettelijk verplicht naleven van anti-witwasregels. Extern toezicht van de dekens op de grote advocatenkantoren? Het komt meer neer op een vrijblijvend onderonsje van slagers die hun eigen vlees keuren. Aarzelend komt daarover intern een discussie op gang.

‘Wij advocaten moeten ons kapot schamen’, stelde Phon van den Biesen in een ingezonden brief in de NRC. Uitgerekend hij pakt de handschoen van zelfreflectie op, een geëngageerde advocaat die al jaren strijdt tegen de schaamteloze verrijking van collega’s en de wegkijkende overheid. Hij stelt voor dat de juridische butlers van de Russen nu moeten laten zien dat ze onze rechtsstaat waardig dienen door te helpen de sancties effectief te maken. Zij weten waar al dat geld verstopt zit.

Het mes moet bovendien dieper snijden: in de wereldwijde kleine bovenlaag van superrijken die hun kapitaal via financiële constructies over de wereld verplaatsen. Hoe moeilijk dat zal zijn, laat econoom Thomas Piketty zien in zijn artikel The Western Elite Is Preventing Us from Going after the Assets of Russia’s Hyper-Rich, onlangs gepubliceerd in The Guardian.

De belangen van het westerse economische establishment zijn meer verknoopt met die van oligarchen uit landen als Rusland, China en in Afrika dan zij willen toegeven. De rijken der aarde verzetten zich al jaren tegen het instellen van een internationaal financieel register. Dat moet nu eindelijk gebeuren, zegt Piketty. Het is volgens hem de prijs die westerse landen en hun facilitators moeten betalen als ze de politieke en morele strijd tegen autocratieën willen winnen. Anders blijven hun pleidooien voor democratie slechts lege woorden.