Blog (5)

Russisch roulette

Rusland wil een grotere rol spelen in deze ‘multipolaire wereld‘. Dat lukt niet overal. Maar gelukkig heeft Poetin Frankrijk nog. Hoe ver reikt de arm van Moskou? Drie belangrijke kandidaten koesteren warme sympathie voor de nieuwe tsaar.

Een slippendrager van het Amerikaanse grootkapitaal. Gesteund door de homolobby bovendien. Nicolas Dhuicq, afgevaardigde van de rechtse partij Les Républicains, wond er geen doekjes om toen hij eerder dit jaar bij het Russische persagentschap Sputnik mocht leeglopen over Emmanuel Macron, favoriet bij de presidentsverkiezingen van aanstaande zondag. Net als diverse andere Franse Kamerleden onderhoudt Dhuicq nauwe banden met het Kremlin en reisde hij naar Damascus om daar de Syrische president Assad te ontmoeten. Doelend op de paar jaar dat Macron actief was voor de bank Rothschild zegt Dhuicq: ‘Gedurende zijn hele carrière heeft hij zich gedragen als een agent van het Amerikaanse bancaire systeem.’ Het beleid dat Macron als minister van Economie voerde beviel hem maar niets. ‘Wie zijn hervormingen op een rijtje zet, ziet dat ze gericht zijn op globalisering en de vrije markt.’

Vervolgens weidde Dhuicq uit over de mensen die de kandidatuur van Macron steunden, zoals Pierre Bergé, mede-eigenaar van dagblad Le Monde en levenspartner van de in 2008 overleden modeontwerper Yves Saint Laurent. ‘Hij heeft een puissant rijke homolobby achter zich, daarmee is alles wel gezegd.’ Wat Dhuicq daarmee precies bedoelde liet hij verder in het midden, maar in diezelfde week liet Julian Assange, mede-oprichter van WikiLeaks, tegenover een Russische krant doorschemeren dat hij over geheime informatie over Macron beschikte. ‘Assange gaat olie op het vuur van de verkiezingscampagne gooien’, kopte Russia Today, dat net als Sputnik ook het Franse taalgebied bestrijkt (en eveneens aan de leiband van het Kremlin loopt).

Het was de week van de ‘affaire-Théo’ – een zwarte jongen uit de banlieue die door politieagenten tijdens een identiteitscontrole met een gummiknuppel zou zijn verkracht. Rellen braken uit. Zowel Sputnik en Russia Today als allerlei geheimzinnige internettrollen deden hun best om een sfeer van burgeroorlog te suggereren. De campagne van Macron reageerde als gebeten. Het was niet de eerste keer dat zoiets gebeurde, stelden zijn adviseurs. Bovendien zou de website van de campagne aldoor DDoS-aanvallen te verwerken krijgen – herkomst: Rusland.

Afgelopen jaar zijn er natuurlijk wel vaker berichten geweest over destabilisatiepogingen vanuit het Kremlin. Duitsland kreeg ermee te maken tijdens en na de vluchtelingencrisis van 2015 en uiteraard is er de verdenking van beïnvloeding van de Amerikaanse presidentsverkiezingen ten faveure van Donald Trump. Volgens de binnenlandse veiligheidsdienst zijn er aanwijzingen dat gepoogd is het Nederlandse Oekraïne-referendum van 2016 en zelfs de parlementsverkiezingen van dit jaar te beïnvloeden. Hoeveel daarvan waar is, en hoe groot de impact, is niet altijd even duidelijk. Motieven heeft het Kremlin in ieder geval genoeg.

Rusland wil een grotere rol spelen in wat het zelf beschouwt als een ‘multipolaire wereld’. Dat doet het door enerzijds agressieve machtspolitiek te voeren (Baltische staten, Oekraïne, Syrië) en anderzijds het verzwakken van wie het als tegenstanders beschouwt: de regering van president Obama, de Navo en de Europese Unie. Het Kremlin zit in de maag met de door het Westen opgelegde economische sancties en hoopte dat de verkiezing van Ruslandgezinde leiders mogelijk tot verzachting of opheffing zou leiden. Tot dusver blijkt die hoop futiel. De liefde tussen Trump en Poetin, als die er al was, is danig bekoeld, helemaal sinds het recente Amerikaanse bombardement op een vliegbasis van de Russische bondgenoot Assad.

Maar gelukkig voor Poetin heeft hij Frankrijk nog. Bij de verkiezingen van zondag gaan vier kandidaten nek aan nek. Macron heeft zich onomwonden uitgesproken tegen de Russische agressie. Maar de overige drie hebben in verschillende gradaties hun sympathie voor Poetin getoond. Marine Le Pen gaat daarin het verst. Zij accepteerde een lening van negen miljoen euro van een schimmige Russische bank en sprak haar ‘bewondering’ uit voor Poetin. Het zijn vooral haat tegen de EU en globalisering die Le Pen richting Moskou drijven.

Voor de katholieke Fillon is dat in de eerste plaats de beschavingsstrijd tussen de christelijke wereld en de islam die hij ontwaart. In Poetin ziet hij een bondgenoot in de strijd tegen het moslimextremisme. Hij presteerde het zelfs om vanuit Moskou (en in aanwezigheid van Poetin) president Hollande te bekritiseren aangaande het Franse standpunt over Syrië. Bij de uiterst linkse Mélenchon liggen de zaken complexer. Het is voor hem vooral de haat jegens het ‘imperialistische’ en ‘kapitalistische’ Amerika die hem richting Poetin drijft. En gezien Mélenchons bewondering voor figuren als Chavez en Castro kan ook een zekere voorliefde voor autoritarisme niet worden uitgesloten. In elk geval weigerde hij de inval op de Krim te veroordelen en houdt hij nadrukkelijk de mogelijkheid open dat over de oostelijke grenzen van Europa opnieuw wordt onderhandeld (net als Le Pen en Fillon overigens). Ook steunt Mélenchon het Russische optreden in Syrië kritiekloos. Dat maakt de verkiezingen van zondag feitelijk tot een soort Russisch roulette. Een pistool met vier kamers – in drie ervan zit een patroon. Bijna altijd winst voor Poetin.

De Frans-Russische betrekkingen gaan ver terug. Philosophes als Voltaire en Diderot correspondeerden intensief met Catharina de Grote en Russische edellieden mochten graag aan de Cote d’Azur vertoeven. Tijdens en na de Russische Revolutie namen veel ‘Witten’ hun toevlucht tot Parijs. Even ten noordoosten van de Franse hoofdstad bevindt zich een kerkhof waar talrijke Russische prominenten begraven liggen, zoals de schilder Serge Poliakoff, de schrijver Ivan Boenin en de cineast Andrei Tarkovski. Omgekeerd zochten allerlei Franse schrijvers en intellectuelen hun heil in de communistische Sovjet-Unie (Romain Rolland, Aragon, Sartre – de lijst is lang). Parijs kent diverse Russische boekhandels en op de boulevard Montparnasse kon je tot voor kort terecht voor de allerbeste vodka en kaviaar – tot er om onduidelijke redenen de ramen sneuvelden en de winkel verdween.

Onder De Gaulle en later ook Mitterrand waren er nauwe banden met Moskou. Het was voor Frankrijk een manier om zich te onttrekken aan de Oost-West-verdeling en een eigen buitenlandpolitiek te voeren – onafhankelijk van de Verenigde Staten. De ineenstorting van de Sovjet-Unie zette dat alles op losse schroeven. Pas na 2003, toen Parijs net als Moskou weigerde om in te stemmen met de inval in Irak, werden de banden weer aangehaald. Dat schrijft Nicolas Hénin in het recent verschenen La France russe – ‘een onderzoek naar Poetins netwerk in Frankrijk’. Hénin schetst een wijdvertakt netwerk van denktanks en culturele stichtingen, zoals het in 2008 met Russisch geld opgerichte Instituut voor democratie en samenwerking. Het ontvangt regelmatig uitgesproken pro-Poetin-wetenschappers, zoals de econoom Jacques Sapir of de historica Hélène Carrère d’Encausse, secretaire perpetuelle van de Académie française. Wetenschappelijk directeur is de Brit John Laughland, een uitgesproken soevereinist en regelmatig te gast bij Russia Today.

Ook in het Franse parlement kan Poetin op de nodige sympathisanten rekenen, met name bij La Droite populaire, een smaldeel van de centrum-rechtse Republikeinen (de partij van Sarkozy en Fillon). In oktober 2014 berichtten Franse media over een ontmoeting in Parijs tussen een delegatie van invloedrijke Russische politici (onder anderen Doema-voorzitter Naryshkin was erbij) en vertegenwoordigers van de top van het Franse bedrijfsleven. De ontmoeting vond plaats op initiatief van een tiental Franse afgevaardigden. Eerder dat jaar had het Russische leger de Krim ingenomen, er waren vanuit het Westen sancties ingesteld, en ook de Franse regering was uitgesproken tegen Poetin. ‘Het was bijna gênant’, verklaarde Jean-François Cirelli, bestuursvoorzitter van de Franse energiegigant EDF-Suez na afloop. ‘Onze afgevaardigden waren meer dan achthonderd procent pro-Poetin.’

Overigens blijkt Poetin als vriend nogal ongemakkelijk en grillig. Op bezoek in Poetins datcha kreeg Fillon eens een Mouton Rothschild uit 1931 geserveerd. Het geboortejaar van Fillons overleden moeder, vermeldde Poetin er terloops bij. Marine Le Pen werd afgelopen najaar plotseling gemaand de geleende negen miljoen per ommegaande terug te betalen. Het was rond de tijd dat Fillon de rechtse voorverkiezingen won en dat alles erop wees dat hij zonder veel problemen de nieuwe Franse president zou worden. Toen Fillon begin dit jaar verstrikt raakte in allerlei affaires en rap daalde in de peilingen steeg Le Pen weer in de gunst en werd ze in maart als een staatshoofd door Poetin ontvangen. Misschien heeft Macron het met zijn anti-Kremlin-opstelling uiteindelijk nog niet zo slecht bekeken.