Russische kunstpaus vergist zich

Sint-Petersburg – De Petersburgse kunstwereld is in de ban van een intrigerend schandaal. Op internet circuleerde een petitie waarin een Petersburgse rechtbank werd opgeroepen de arrestatie van kunsthistorica Elena Basner ongedaan te maken: de vrijheidsberoving van iemand die onder collega’s ‘een grenzeloos respect’ genoot vanwege haar wetenschappelijke verdiensten, haar eerlijkheid en principes, was een gotspe.

Piotrovski, directeur van de Hermitage, verklaarde dat met haar arrestatie ‘de hele Russische intelligentsia in het gezicht gespuwd’ was. Basner is inderdaad niet zomaar iemand. Ze is de dochter van Veniamin Basner, componist van het door Poetin geliefde lied Waar komt het Vaderland vandaan, uitvinder van een gepatenteerde methode om schilderijen te dateren, maar bovenal een internationaal gerenommeerd kenner van de Russische avant-garde.

Haar reputatie leek even onberispelijk als die van de schilderijen waaraan zij het stempel ‘origineel’ had gegeven. Maar aan beide wordt nu zeer getwijfeld. Basner blijkt te hebben bemiddeld bij de aankoop van een vervalst schilderij van de Russische avant-gardist Grigorjev. De koper had een kwart miljoen dollar neergeteld voor het door haar als origineel aangemerkte doek. De advocaat van Basner houdt het op een eerlijke vergissing. Maar is dat wel zo? Het origineel bevindt zich nota bene in het depot van het Russisch Museum, waar Basner van 1978 tot 2003 als wetenschappelijk medewerker werkzaam was. Dat het schilderij aan Basner zou zijn aangeboden door een man uit Tallinn die het in zijn garage had gevonden, maakt ook geen sterke indruk, net zo min als het feit dat deze man een strafblad blijkt te hebben.

Mondjesmaat verschijnen in de pers nu berichten over andere dubieuze transacties waarbij Basner betrokken zou zijn geweest. Dat er in de Russische kunsthandel ongelooflijk veel vervalsingen omgaan, is onderhand een publiek geheim. Omdat na de revolutie van 1917 veel kunstcollecties genationaliseerd zijn, is het aanbod van te verhandelen oude schilderijen klein. En de vraag is groot. Er gaat in Rusland nogal wat schimmig geld rond dat in kunst zijn bestemming vindt. Schilderijen zijn bovendien een prettig ‘relatiegeschenk’ aan mensen die ertoe doen. Niet alleen de gulle gevers vragen zich nu af hoeveel die geschenken werkelijk waard zijn.

En Basner? Komt ze als topexpert weg met die ‘eerlijke vergissing’? Of heeft ze haar hand overspeeld? Ze zit inmiddels thuis, onder huisarrest. Het onderzoek loopt nog. De Russische kunstwereld houdt de adem in.