Russische samenzweringstheorieën

Moskou - Een verslaggever heeft in de buurt van Niznije Novgorod een sekte opgescharreld waarvan de leidster denkt dat Vladimir Poetin in een vorig leven de apostel Paulus was. Om het argument ietsje steviger te maken staat bij het artikel niet alleen een foto van de Russische president, maar ook een gezichtscompositie van de eerste organisator van het christendom. Jammer genoeg wordt de mogelijke gelijkenis tussen de twee ondermijnd door de uitspraak van de sekteleidster dat Poetin eventueel ook de reïncarnatie van een tsaar uit vroeger tijden kan zijn. Maar de strekking van haar betoog is ondubbelzinnig. Het besluit of Poetin straks weer president wordt, valt niet onder gewone mensen, maar elders - in den hoge.
Hoe minder vrij een samenleving, hoe meer ruimte voor samenzweringstheorie. Zo vat de New York Times-columnist Roger Cohen het verschijnsel samen. En hij bewees dat afgelopen dinsdag aan de hand van het nog immer tamelijk centralistisch geleide Frankrijk, waar inmiddels de meerderheid van de bevolking schijnt te geloven dat IMF-president Dominique Strauss-Kahn het slachtoffer is van een complot. Was zijn kamernummer in het Sofitel niet 2806 - de socialistische voorverkiezingen beginnen tenslotte op 28 juni? Dat de Amerikaan niet de moeite neemt om de moeder aller bakermatten der samenzweringstheorieën te noemen - de Verenigde Staten - maakt zijn argument weer minder interessant.
Maar wanneer mensen het idee hebben dat beslissingen boven hun hoofd vallen, verzinnen ze allicht eerder ingewikkelde verklaringen voor politieke verschijnselen.
Vandaar dus ook dat een serieus item over Michael Chodorkovski op de Russische tv tot een ongekende hoeveelheid speculatie leidt. De voormalige olietycoon sprak zich openlijk uit tegen Poetin en is als gevolg daarvan veroordeeld tot een lange gevangenisstraf. Op een paar nauwelijks gelezen kranten en internetsites na volgden alle Russische media de lijn van het Kremlin: Chodorkovski was fout. Nu in de aanloop naar de verkiezingen plotseling een afgewogen nieuwsitem van tien minuten over de man uitgezonden wordt, moet dat wel iets te betekenen hebben.
Maar wat?
Komt Chodorkovski binnenkort vrij?
Is het Poetin, die ook eens iets liberaals wil doen?
Is het Medvedev, die Poetin beu is?
Ingewijden menen dat de Russische machtsstructuren zo ingewikkeld zijn dat ook Poetin zelf niet weet wat hij volgend jaar doet - dat is de ontkenning van de samenzweringstheorie, die er meestal vanuit gaat dat mensen te dom zijn om succesvol te complotteren. Vast staat dus in ieder geval dat Chodorkovski binnenkort zeker vrijkomt of in de gevangenis blijft.