Russische toestanden

Op 24 september jongstleden ontving Jan van de Pavert de Dr. A.H. Heinekenprijs voor de kunst. Een prijs van honderdduizend gulden waaraan een expositie in het Amsterdamse Arti et Amicitiae en een begeleidende publicatie verbonden zijn.

Van de Pavert studeerde aan de St. Joost Academie in Breda, waarna hij zijn opleiding vervolgde aan Ateliers ‘63, een plek waar kunstenaars, volgens het juryrapport 'in een stimulerende omgeving, gedwongen worden om voor gerenommeerde docenten artistieke keuzen te verantwoorden’. De jury vindt Jan 'een kunstenaar met een herkenbaar en persoonlijk oeuvre, die zich de afgelopen veertien jaar heeft ontwikkeld tot een veelzijdige en uitgesproken persoonlijkheid met een rijk en gevarieerd palet.’ Hoogste tijd dus om dat palet eens van nabij te bekijken.
In de zalen van Arti staat een aantal maquettes en installaties die sterk doen denken aan constructivistische en avantgardistische woonideeën uit de jaren twintig. De beeldtaal van de artistieke utopisten uit het begin van deze eeuw. Jan heeft er een modern tintje aan gegeven door een van die constructies in een 3D-computer-animatieprogramma te stoppen en er een virtuele wandeling door te maken. Tussen de installaties hangen hier en daar knullig geschilderde sociaal-realistische taferelen. De stijl van de schilderijen en aquarellen is een ongeïnspireerde imitatie van het sociaal-realisme van de Mexicaanse murenvuller Diego Rivera. Dit is niet het rijke en gevarieerde palet waar de jury over spreekt. De geleende beeldtaal heeft reeds zo'n zestig jaar geleden haar zeggingskracht verloren en de Turkse snackbar om de hoek serveert een rijker palet. Hier is dus iets anders aan de hand.
Misschien heeft de jury (overigens een indrukwekkend gezelschap vol professoren en doctors) zich laten verblinden door de 'veelzijdige en uitgesproken’ persoonlijkheid van Jan van de Pavert. Jan is vast een gladde prater die zijn slecht werkende artistieke tijdsmachine heel goed kan verkopen! Snel zijn Een kleine vertelling uit de catalogus gelezen. Maar ook dat valt tegen. Jan schrijft zo mogelijk nog beroerder dan hij schildert. De 'veelzijdige en uitgesproken’ persoonlijkheid vertelt als een brugklasser die net terug is van zijn eerste schoolreisje, van zijn tocht door de kunstgeschiedenis. Wat Jan allemaal heeft meegemaakt en gezien! Zo leren we bijvoorbeeld dat die computeranimatie niet zomaar werd gemaakt, maar dat je daarvoor 'naast een duur programma, ook een dure programmeur nodig hebt’.
Het is tijd om duidelijkheid te scheppen. Ateliers '63 is, voor wie het nog niet weet, het officiële trainingskamp voor Nederlandse staatskunstenaars. De gerenommeerde docenten waar de jury met ontzag over spreekt, zijn in werkelijkheid een club in kunsthistorisch drijfzand vastgelopen oudere mannen met een veilige voorliefde voor de politiek correcte staatskunst uit het begin van deze eeuw. En het kan niet anders of Jan is hun favoriete leerling.
De kunstenaar die hier wordt gepresenteerd als een originele geest vol knotsgekke ideeën is een zorgvuldig geregisseerde figurant die de keurige, kunsthistorisch verantwoorde kunst van zijn meesters na-aapt. En waar hebben we dat toneelstukje nou eerder opgevoerd zien worden? Verdomd! In het theater van de vroege Sovjetkunst waar die gerenommeerde docenten zo dol op zijn, en dat van een vrijplaats voor experimenten al snel veranderde in een ijzig strafkamp van goede, politiek correcte smaak. Hier wordt braafheid en goed gedrag beloond, waar kunst juist opstandig en recalcitrant dient te zijn. Jan krijgt een tien met een griffel waar hij eigenlijk een trap onder zijn kunsthistorische achterste verdient! In één ding heeft de jury echter gelijk: Jan is een uitgesproken kunstenaar. Héél erg uit-gesproken. Monddood, zoals dat ook wel heet.

  • Holland zonder haast. Vijfenzeventig prachtige foto’s van Nederland tussen 1946 en 1963, gemaakt door Henk Jonker (1912). Vanaf 9 oktober. NINT, Tolstraat 129, Amsterdam. Dagelijks van 11 tot 17 uur.Toegang gratis.
  • Delftwrap door KKEP. Kunstenaarsduo KKEP (Kolman & Kolman Entertainment Productions, ontwierp een photoshop filter waarmee al uw plaatjes in een handomdraai delfsblauw worden. Ter plekke, of op afstand, op het Internet. Tot en met 24 oktober. Kunstcentrum, Kruisstraat 71, Delft. Info: 015-2123636. Zie ook: http://www.kkep.com of http://www.delftwrap.com 1912).