Economie

Rutte en de markt

Mark Rutte had afgelopen zaterdag een cadeau meegebracht naar het zestigste verjaardagsfeestje van de vvd. Er komt een nieuwe beginselverklaring, die de partijleider eigenhandig zal opstellen. De oude dateert van 1980 en volgens Rutte is ‘de wereld sindsdien ingrijpend veranderd’. Het was natuurlijk mooi geweest als de liberale denkbeelden zo stevig waren geworteld dat ze in de veranderende wereld recht overeind bleven. Maar blijkbaar moeten zelfs beginselen meebewegen met de tijd.

Twee vvd-leden zullen het cadeau overigens met tegenzin uitpakken. Nog geen twee jaar geleden componeerden Geert Dales en Frank Ankersmit een nieuw Liberaal Manifest. Hun werk kan de prullenbak in, want dat Manifest was gebaseerd op de oude beginselverklaring. Als Rutte straks klaar is met de nieuwe beginselen kan hij dus direct een commissie benoemen om een bijpassend Liberaal Manifest te schrijven. Zo houden de vvd’ers elkaar fijn bezig.

Voor de ware reden van deze overbodige oefening in navelstaren moeten we bij Rita Verdonk en Geert Wilders zijn. Hun opkomst was natuurlijk de meest ingrijpende verandering in Rutte’s wereld. Met het opstellen van nieuwe partijbeginselen hoopt Rutte zijn intellectuele diepgang te demonstreren en zich zo te onderscheiden van de populisten aan de rechterkant.

Het is zonde van zijn energie. Rutte kan zijn tijd beter besteden aan serieus oppositie voeren. Oppositiepartij SP heeft het vierde kabinet-Balkenende flink naar links getrokken. De vvd zou het contragewicht moeten zijn, maar geeft niet thuis. Vooral het economische beleid heeft daarvan te lijden.

Over ontslagrecht mag in dit kabinet niet meer worden gepraat, de postmarkt blijft dicht, privatiseren van staatsbedrijven is taboe verklaard, Bulgaarse en Roemeense werknemers mogen Nederland niet in en de huurliberalisering is teruggedraaid. Op economisch gebied doet dit kabinet vooral heel veel niet. Wouter Bos wil wel bewegen, maar hij vreest dat Jan Marijnissen iedere economische hervorming direct electoraal zal uitbuiten. De cda-ministers laten het gebeuren, omdat zij aan de rechterkant weinig serieuze oppositie te vrezen hebben. Zolang Rutte zijn agenda laat bepalen door Verdonk en Wilders hoeft het cda geen punt te maken van hervormingen.

In plaats van op een zolderkamertje te piekeren over de nieuwe partijbeginselen moet Rutte aan de slag. Vrije marktwerking heeft een verdediger nodig in Den Haag, en ook volgens de oude beginselverklaring is dat een rol voor de liberalen.

Bij gebrek aan tegenspraak heeft in Nederland het idee postgevat dat de marktwerkingoperaties van de afgelopen tien jaar mislukt zijn. Van taxi’s tot thuiszorg, de markt heeft de problemen alleen maar verergerd. Marktwerking is bij de Haagse politiek dan ook een non-issue geworden. Op het ministerie van Economische Zaken – onder Hans Wijers in de jaren negentig nog een bastion van de markt – is eind vorig jaar zelfs de Directie Marktwerking stilletjes afgeschaft. De markt is dood. Het experiment is mislukt.

Dat is een pijnlijk misverstand. Op veel gebieden heeft de markt juist uitstekend werk geleverd. Telecombedrijven, notarissen, advocaten en andere dienstverleners werken goedkoper en leveren diensten op maat dankzij de ingevoerde marktwerking. En ook in de gezondheidszorg en het openbaar vervoer zijn er successen.

Zo doet de Nijmeegse Sint Maartenskliniek sinds 2005 mee aan een experiment met vrije prijzen. De Nederlandse Zorgautoriteit rapporteerde onlangs over de resultaten. De gemiddelde prijs van medische diensten is gedaald, de productie is fors gestegen en financieel staat de kliniek er uitstekend voor. Bovendien is de kwaliteit van de zorg van de Sint Maartenskliniek verbeterd. Wie bang is voor marktwerking in de zorg moet het juichende rapport maar eens lezen.

Ook de marktwerking in het openbaar vervoer is een succes. Aanbesteding van het streekvervoer heeft over het algemeen voor betere en efficiëntere dienstverlening gezorgd. De kosten van het streekvervoer zijn met twintig procent gedaald, terwijl het reizigersaantal met zo’n vijftien procent is toegenomen.

Het zijn voorbeelden die de pers zelden halen. Over de mislukte aanbesteding in Noord-Brabant zijn krantenpagina’s vol geschreven. Over het feit dat marktwerking ervoor heeft gezorgd dat nu alle Friese dorpen met meer dan 250 inwoners door de streekbus worden aangedaan, lees je niets.

Rutte zou de bühne op moeten met dit soort voorbeelden en zo proberen vooroordelen over de markt te bestrijden. Laat die nieuwe beginselen maar zitten. Dat de vvd voor vrijheid en eigen verantwoordelijkheid is, geloven we zo ook wel.