Economie

Rutte’s agenda

Ik heb nooit een geheim gemaakt van mijn afkeer van dit kabinet. Neonationalistische lulkoek - ‘Nederland teruggeven aan de Nederlanders’ - gecombineerd met een bezuinigingsbeleid dat alle grote dossiers mijdt: de verstopte woningmarkt, de vergrijzing, het sleetse onderwijs, de armzalige kinderopvang, de tweedeling op de arbeidsmarkt.

Medium culturism

Ik heb dan ook nooit begrepen hoe een erkend sociaal-liberaal als Mark Rutte hier zijn handtekening onder kon zetten. Ik heb zelfs wel eens gesuggereerd hem voor te dragen voor een Louis d'Or. Wie over zoveel intellectuele lenigheid beschikt, is of een pathologisch opportunist of een groots acteur. De vrienden van Rutte maakten mij wijs dat er een ‘geheime agenda’ was. 'Wacht maar af’, zo hielden ze me voor, 'Mark zal je nog verrassen.’
Ik moet bekennen dat ik in de afgelopen weken een glimp ben gaan ontwaren van een sociaal-liberale agenda. Want terwijl de oppositie de aangekondigde bezuinigingen heeft aangegrepen om wegdrijvende kiezers met grote woorden over 'kaalslag’ en 'slagers’ aan zich te binden, moet je het kabinet nageven dat het met hoger onderwijs en cultuur precies die middenklassenhobby’s te pakken heeft die de 'omgekeerde solidariteit’ van de Nederlandse verzorgingsstaat belichamen. Het zijn de armen die nooit naar de opera gaan en nimmer een universiteit van binnen zien die met hun belastingcenten meebetalen aan de culturele pleziertjes en diploma’s van de rijken. Terecht vraagt het kabinet zich af of dit een staatstaak is. En terecht beantwoordt het die vraag ontkennend en vertelt de verwende Nederlandse middenklasse dat zij voortaan meer voor haar uitjes en diploma’s moet betalen. Geen speld tussen te krijgen, dunkt me.
Wat doet de verzamelde oppositie? Die kraait hel en verdoemenis. Nederland zou verworden tot Barbarije, internationaal prestige verliezen, de beschaving op losse schroeven zetten, de Verlichting te grabbel gooien, de humanistische erfenis bij de boom zetten. Het zijn de holle frasen van een babbelende kaste die doodordinair eigenbelang drapeert in quasi-universele mooipraat. Inhoudelijke argumenten voor staatssubsidie zijn er niet. Waarom zou er wel belastinggeld naar het Holland Festival moeten en niet naar Geer & Goor? Met welk recht plaatst de staat klassieke muziek boven populaire, opera boven operette, literatuur boven fantasy? Je wordt echt geen beter mens van zwijmelen bij Mahler.
De ongemakkelijke waarheid is dat het protest een oprisping is van een middenklasse die niet graag afstand doet van haar goedkope kaartjes. Of van de hippe baantjes in de gesubsidieerde cultuursector waar dochter werkt. Het is een teken van de ideologische verstandsverbijstering bij D66, GroenLinks en PvdA dat deze zelfbenoemde 'emancipatiepartijen’ zich volautomatisch hebben geschaard achter de cultuurtantes van de kunstsector. Het zal wel komen door hechte personele relaties maar het degradeert alle verheffingsambities ineens tot holle frasen.
Al net zo hol zijn de frasen waarmee de middenklasse haar onderwijsprivileges verdedigt. De jongens en meisjes van 'De Jonge Akademie’ bestonden het om twee weken geleden een brief op poten aan het kabinet te sturen waarin zij aandacht vroegen voor de deplorabele stand van het universitaire onderzoek. Ook hier grote woorden: de toekomst van Nederland zou afhangen van de 'creativiteit, durf en onderzoekende geest’ van academische talenten die daarvoor - uiteraard - meer financiële armslag zouden verdienen. Jongens en meisjes, in welke wereld leven jullie? In mijn wereld zijn universiteiten druk bezig zichzelf te marginaliseren - met megalomane bestuurders, doorgeschoten prestatiemeting, verschoolst onderwijs, luie studenten en hyperspecialisering die doorgaat voor 'excellentie’. Het enige wat telt zijn publicaties in esoterische tijdschriften die door hooguit 25 collega’s worden gelezen. Durf, creatief, onderzoekend, relevant? M'n hoela. Ook hier gaat het om bestaande privileges: de eigen baantjes, de eigen onderzoeksgelden en de eigen diploma’s. Prima natuurlijk. Maar dat kan ook zonder staat.
Als uitroeien van omgekeerde solidariteit de 'geheime agenda’ van Rutte is, hebben zijn vrienden gelijk en ben ik excuses verschuldigd. Sorry Mark. Het begin is er. Maar tevreden ben ik allerminst. Ik snap dat de marges smal zijn en dat ook jij je dus af en toe in een bruin hemd moet hijsen om Wilders te apaiseren, of de zondagopenstelling beperkt om de christenhonden te plezieren. Ook snap ik dat je die 'heilige’ bezuinigingsopdracht van achttien miljard euro retorisch misbruikt om eindelijk eens fors te snijden in het spekvet van de staat. Maar zonder investeringsagenda wek je toch echt de verdenking van rechts revanchisme. Waar is het Deltaplan voor het onderwijs, dat van Nederland een mirakel van kansengelijkheid moet maken? Waar blijft de staatscrèche? De brede basisschool? Ik vrees dat ik daarvoor moet wachten tot Rutte 2. Met PVV en CDA gaat je dat namelijk nimmer lukken.