Rutte’s kruideniersbril

Geert Wilders heeft uit de euro geen politieke munt weten te slaan. Het zwaarste verlies was voor de man die het felst ageerde tegen de Europese Unie. Het is misschien wel de grootste verrassing van deze verkiezing, groter nog dan de massale zetelwinst voor vvd en pvda. De munitie lag de laatste jaren immers voor het oprapen voor de tegenstanders van het Europese project.

Medium groene commentaar europa

De kredietcrisis legde de gapende gaten bloot die de euro vanaf de start in 2002 had vertoond: een gemeenschappelijke munt zonder lender of last resort die die munt kon verdedigen zoals nationale centrale banken dat doen, en zonder gemeenschappelijk begrotingsbeleid. Zonder centraal toezicht ook op de Europese commerciële banken, die ongezond nauwe banden met de politici in hun landen van herkomst plegen te onderhouden. Toen Lehman Brothers omviel, wankelden zij ook: de Europese banken bleken voor honderden miljoenen bij die Amerikaanse zakenbank te hebben uitstaan. Toen en daar hadden de Europese regeringsleiders de gaten alsnog kunnen en moeten dichten. Maar de Duitsers blokkeerden een Europa-wijd vangnet voor de Lehman-strop.

Van toen af was het ieder voor zich in de Europese Unie. Daardoor gingen de nationale Europese economieën, die toch al sterk verschilden, nog meer met elkaar uit de pas lopen. De eurocrisis verbreidde zich van Griekenland naar Spanje en Italië, en ten slotte ook naar de ‘sterke’ landen. De Nederlandse economie blijft kwakkelen, de werkloosheid loopt op. Toch blijven Nederland en Duitsland weigeren de leiding te nemen bij de redding van de euro. Hun weerzin gaat rechtstreeks terug tot de referenda over een nieuw Europees verdrag. In 2005 stemde Nederland tegen, nadat premier Balkenende en zijn ministers het nauwelijks voor Europa hadden opgenomen.

De huidige premier volhardt in die houding. Tijdens de verkiezingscampagne verdedigde Mark Rutte Europa vanuit een benepen kruideniersvisie: Nederland heeft baat bij vrije handel. Maar de EU is veel meer dan dat, zoals George Soros nog onlangs betoogde: ‘De belichaming van een open maatschappij – een vrijwillige bond van gelijkwaardige staten die een deel van hun soevereiniteit hebben opgegeven voor een hoger belang.’ Soros waarschuwt voor een catastrofale tweedeling: sterke eurolanden die steeds sterker worden, en de zwakkere landen steeds zwakker maken. ‘Talent en geld stroomt naar het centrum, en laat de periferie achter in permanente depressie.’

Het mag ironisch heten dat een rechtse premier een miljardair moet laten voorgaan in de verdediging van Europa. En een centrale bankier: alleen Mario Draghi durfde te verklaren ‘alles te zullen doen wat nodig is’ om de euro te redden. Maar hij kan niet slagen zonder hulp van de politici. In Nederland is de beweging tegen Europa voorlopig tot staan gebracht. Of daar een sterke beweging vóór Europa voor in de plaats komt, valt nog maar te bezien.