Ruziejaar Nederland-Rusland

Sint-Petersburg – Een negatief reisadvies voor Nederland, onlangs door een medewerker van het ministerie van Buitenlandse Zaken op zijn blog geplaatst, illustreert de teloorgang van het zo feestelijk begonnen Nederlands-Russische vriendschapsjaar. De Nederlandse consul, die van de zomer nog een fleurige set straatmeubilair in de vorm van oranje tulpstoeltjes aan de stad Petersburg aanbood, ziet de laatste tijd dankzij Greenpeace meer van de stad Moermansk dan hem lief is. Innige blijken van vriend- en verwantschap over en weer worden afgewisseld door uitingen van hevige verontwaardiging over van alles.

Zo was er het eenmansprotest van een Moskoviet die, mogelijk geïnspireerd door de oproep van het ultranationalistische Doemalid Zjirinovski om bij de Nederlandse ambassade de ruiten in te gooien, afgelopen donderdag voor de ambassade demonstreerde met de leus: ‘Europeaan, sla pedofielen en homo’s in elkaar, maar niet onze diplomaten.’ Toch werden kort daarop onder leiding van de onvermoeibare Nederlandse consul in een Petersburgs park tachtigduizend tulpenbollen geplant. Het genereuze geschenk werd kennelijk zonder morren geaccepteerd terwijl de Russische voedsel- en warenautoriteit daags daarvoor nog dreigde de import van Nederlandse tulpen te verbieden wegens de aanwezigheid van ongedierte in de bollen.

Nederlandse deelnemers aan het vriendschapsjaar staan intussen voor het dilemma of en hoe ze uiting moeten geven aan hun verontwaardiging over het Russische homobeleid. Boycotten, zoals Bas Heijne voorstaat? Sjeng Scheijen, artistiek leider van het Nederland-Ruslandjaar, meent dat een boycot eerder schadelijk dan nuttig is, dat men het land niet de rug moet toekeren maar daadwerkelijk engagement met de Russische samenleving moet tonen. Dat was ook de strategie van Toneelgroep Amsterdam. Na de marathonvoorstelling van De Russen! waarmee het toneelgezelschap optrad op het Petersburgse theaterfestival Baltiski Dom, las Halina Reijn samen met medeacteur Eelco Smits een door Tom Lanoye opgestelde verklaring voor waarin de recente wetten die de rechten van journalisten en homoseksuelen beknotten, werden veroordeeld. De zaal reageerde met applaus én boegeroep. De actrice verklaarde later heel trots en blij te zijn dat ze het hadden gedaan en de Russen die onder het beleid leden zo een hart onder de riem hadden gestoken.

Of de Petersburgers het gebaar naar waarde hebben geschat valt moeilijk te peilen. In ieder geval is de directeur van het Baltiski Dom-festival nog altijd niet van de schok bekomen: hem is te verstaan gegeven dat vanwege dit akkefietje de subsidie voor zijn festival wordt ingetrokken. Dat zou het einde betekenen van het meest prestigieuze Europees georiënteerde theaterfestival van Petersburg.