Saldo van wanbeheer

Vóór 1 januari 2012 zal de laatste Amerikaanse soldaat Irak hebben verlaten. Dat heeft president Obama vorige week plechtig aangekondigd. Niet de allerlaatste. Er zullen er nog een paar duizend in het land blijven om het Iraakse leger te trainen en een onbekend aantal huursoldaten van Halliburton om de Amerikaanse ambassade en een stuk of wat kantoren te bewaken, maar met deze verklaring wordt de oorlog die meer dan negen jaar geduurd heeft als definitief afgelopen beschouwd.

Daarbij zijn dan meer dan honderdduizend Iraakse burgers gedood, omstreeks 4400 Amerikaanse soldaten gesneuveld en de operatie heeft een triljoen dollar gekost, dat is een één met achttien nullen. Ook Nederland heeft zich niet onbetuigd gelaten. In 2003 werden er 1100 soldaten naar Al-Mutannah, een tamelijk vreedzame provincie, gestuurd. De missie werd twee keer verlengd. Twee soldaten sneuvelden.
Is dit weer eens ‘het einde van een tijdvak’? Ik noem het liever een dieptepunt in de geschiedenis van het Westen. Het blijft ongelooflijk hoe George W. Bush en zijn getrouwen Amerika in deze nodeloze oorlog hebben gestort. Ja, Saddam Hoessein was een wrede dictator. Zo had je er meer in het Midden-Oosten, en nu nog een paar. Maar een wereldgevaar? Nee. Na uit Koeweit te zijn verdreven, werd hij door een zorgvuldig controlesysteem van de Verenigde Naties in bedwang gehouden. Tot een bedreiging van de wereldvrede is hij door een club van neoconservatieve denkers en politici opgedirkt.
Robert Kagan kwam met zijn destijds invloedrijke essay Of Paradise and Power, waarin hij verklaarde dat de passieve Europeanen 'van Venus’ kwamen, en de krijgshaftige Amerikanen 'van Mars’. Condoleezza Rice verklaarde dat Irak, eenmaal bevrijd, tot het democratisch voorbeeld voor de hele regio zou worden. Colin Powell verscheen voor de VN, hield een lezing met lichtbeelden waarop je de massavernietigingswapens duidelijk kon zien. Tony Blair deed er een schepje bovenop door te verklaren dat Saddam vreselijke wapens had, die binnen drie kwartier konden worden afgevuurd. Nog veel meer leugens. Bij het kabinet-Balkenende ging het erin als koek.
Onze leiders hadden beter kunnen weten. Ruim voor de aanval begon bestond er al een flinke bibliotheek van geschriften waarin ernstig tegen de onderneming werd gewaarschuwd. In het archief van The New Yorker kun je een goudmijn vinden. Daarna hebben Bob Woodward, Seymour Hersh, Peter Galbraith in een reeks boeken beschreven waarom het mis zou lopen. Het was allemaal aan dovemansoren gericht, niet alleen in Washington, ook in Den Haag. Het beste boek vind ik nog altijd The Prosecution of George W. Bush for Murder van de jurist Vincent Bugliosi. In een sluitend betoog verdedigt hij zijn zienswijze dat de voormalige president terecht zou moeten staan omdat hij door een consequent volgehouden beleid, waarvan hij wist dat het steunde op leugens, duizenden doden op zijn geweten heeft. En voor zijn medeplichtigen geldt hetzelfde.
Over een paar maanden is de laatste Amerikaanse soldaat vertrokken, min of meer dan. Is de oorlog vergeefs geweest? Kunnen we ons voorstellen dat ook in Irak de Arabische lente zou zijn uitgebroken, dat Saddam de weg van Ben Ali, Moebarak en Kadhafi zou zijn gegaan? Niet onmogelijk, maar dat is een vruchteloze denkoefening. Na negen jaar is Irak een failed nation. Het volk is volgens de verslagen in Amerikaanse kranten opgelucht omdat de vreemde troepen eindelijk vertrekken, maar daarna? Weer in staat van toenemende wanorde, toneel van strijd tussen sjiieten en soennieten? Opnieuw een frontgebied doordat Iran zijn invloed wil uitbreiden? Zou het Westen zich dan opnieuw gewapenderhand met Irak gaan bemoeien?
Dat is niet waarschijnlijk. Misschien heeft de oorlog zijn paradoxaal nut gehad omdat hiermee is bewezen dat de periode van militaire inmenging in het Midden-Oosten voorbij is. De revoluties in Tunesië en Egypte zijn nationale bewegingen geweest. In Libië heeft de luchtmacht van de Navo zich in de strijd gemengd, terwijl Amerika zich een nieuwe rol had toebedeeld: leading from behind. Het is voorlopig allemaal goed afgelopen, vooral omdat geen westelijk land zich met grondtroepen in de strijd heeft gemengd. Dat is de les van Irak (en Afghanistan). De andere kant van de zaak is dat een dictator erin kan slagen zich met massamoorden te handhaven, zoals in Syrië door Assad wordt bewezen.
Stel dat in Irak opnieuw een burgeroorlog zou uitbreken, is er dan een kans op een militaire terugkeer van Amerika? Je weet niet welke wending het nationalisme van de Tea Party-Republikeinen in dat geval zou nemen. Maar gezien de weerzin van de Amerikaanse publieke opinie tegen Irak lijkt dat niet waarschijnlijk. Zo wordt langs een omweg bewezen dat wereldmacht Amerika in verval is en niet alleen relatief door de opkomst van China en India. Door acht jaar wanbeheer van George W. Bush c.s. is de mondiale invloed van Washington tanend. Dat is ook een deel van de overgangstijd die we nu meemaken.