Opera: ‘Amadeus’, ‘King Lear’

Salieri

King Lear, Holland Opera.Fort Rijnauwen © Ben van Duin

Vlak bij het Amsterdamse Leidseplein speelt in het DeLaMar Theater het toneelstuk Amadeus van Peter Shaffer door Het Nationale Theater en Opera2day uit Den Haag met veel prachtige muziek van Mozart en minder mooie van Salieri. Het wordt geregisseerd door Theu Boermans, zijn vaste Oostenrijkse ontwerper Bernhard Hammer heeft zich deze keer erg ingehouden: witte, wuivende gordijnen en een glazen kamertje dat soms naar voren komt. Mattijs van Bergen zorgde voor hedendaagse kostuums en de bewerking bevat zeer veel scherpe toespelingen op het Nederlandse cultuurklimaat.

Mark Rietman vertelt vanuit het bejaardentehuis het verhaal als een vileine, maar ook twijfelende en steeds wanhopiger Salieri, de oude hofcomponist die volgens Shaffer met zijn jaloerse intriges de ondergang en dood op zijn geweten heeft van de veel talentvollere Mozart (een springerige Sander Plukaard), die na de dood van zijn eigen vader in de oudere componist een vaderfiguur dacht te vinden. Je hebt medelijden met Mozart, maar nog meer met Salieri die tot in de eeuwigheid alleen onthouden zal worden als de kwelgeest van Mozart.

Verder weg, op Fort Rijnauwen bij Utrecht, creëert Holland Opera van regisseur Joke Hoolboom en arrangeur Niek Idelenburg King Lear, als een gloednieuwe opera van de in 1901 overleden Italiaanse componist Giuseppe Verdi. Die schijnt tientallen jaren een libretto op zijn bureau te hebben gehad naar het toneelstuk van Shakespeare, maar schrok terug voor het sombere verhaal. Hoolboom heeft samen met Jurrian van Dongen het stuk drastisch en zinvol bewerkt tot een Engelstalige opera. Van de vele personen bleven er maar vijf over, nevenintriges zijn geschrapt en de onwettige zoon Edmund werd aan de drie wettige dochters van Lear toegevoegd.

De Nederlandse componist van vooral filmmuziek Fons Merkies schreef op basis van de Shakespeare-opera’s van Verdi een heldere, effectieve en effectvolle partituur voor een ensemble van vooral blazers, dat onder dirigent Dick Verhoef stevig uitpakt. Zelf hoor ik er niet zoveel Verdi in, behalve het indrukwekkende Dies Irae uit diens Requiem, dat bijna ontheiligd wordt als lijflied van de wraakzuchtige Edmund (bariton Alexander de Jong). Die is hier als een evenknie van Jago uit Othello voortdurend bezig wraak te nemen omdat Lear hem nooit officieel als zijn zoon heeft willen erkennen. Hij fluistert de koning het onzalige idee in zijn land onder de drie officiële dochters (mezzosopranen Kelly Poukens en Ekaterina Levental en de ontroerende sopraan Elisabeth Hetherington) te verdelen, hij verleidt zijn twee oudste halfzusters Lear te vernederen, hij stookt ze daarna tegen elkaar op en zorgt ervoor dat al Lears kinderen, hijzelf incluis, ten onder gaan. Lear (een sterke bariton Wiebe-Pier Cnossen) blijft eenzaam en blind achter: ‘Its darkness all around.’

Zoals altijd bij Holland Opera wordt het landschap sterk gebruikt, met een begraafplaats, een loopbrug die wordt afgesloten en opgetrokken, veel bomen en slierten mist. Boven op het fort is ook ruimte voor het prachtig zingende, in het zwart geklede koor. Bijzonder zijn de vier duivelse, virtuoze streetdancers en motorrijders van groep 155, die Edmund vergezellen en aanmoedigen in zijn wraakzucht.


Amadeus, t/m 14 juli in DeLaMar, Amsterdam, daarna t/m 24 november op tournee, amadeusintheater.nl. King Lear, t/m 20 juli op Fort Rijnauwen, hollandopera.nl