Hoofdcommentaar: PvdA

Samenleven doe je niet alleen

«Wij blijven de partij van de zuinigheid», zei Eberhard van der Laan, voorzitter van de PvdA-verkiezingsprogramcommissie afgelopen zaterdag bij de presentatie van het conceptprogramma Samen voor de toekomst. Toch is de financiële onderbouwing van dat program binnen een uur na publicatie door regeringspartners D66 en VVD gevoeglijk naar de prullenmand geserveerd. De PvdA zou, volgens VVD-leider Dijkstal, weer de onbetrouwbare, op de pof levende partij uit de jaren zeventig worden. Hij moest nog maar zien of de VVD met de club van Melkert, die 17 miljard extra wil investeren én morrelt aan de Zalm-norm, kan regeren. Nu valt dit in werkelijkheid wel mee. Financiële meevallers boven één procent van het begrotingsoverschot zouden volgens het PvdA-program niet naar de aflossing van de staatsschuld moeten, maar extra geïnvesteerd moeten worden in achterstallig onderhoud bij zorg, onderwijs en veiligheid.

Uitgaande van de groeiverwachtingen die nationale en internationale organisaties voor West-Europa en de Verenigde Staten de laatste maanden hebben gepubliceerd, hoeft Dijkstal zich niet al te veel zorgen te maken: boven die één procent van de PvdA komt Nederland wel, maar uiteindelijk zal het overschot ruim lager zijn dan in de laatste jaren van overvloed. De astronomische miljardenmeevallers die toen menigmaal voor de bühne door met name PvdA-politici, Melkert niet het minst, in totaal zouden worden geïnvesteerd in de noodlijdende publieke sector, zijn verleden tijd. In dat opzicht hoeft Dijkstal zich dus geen zorgen te maken. Zo hij zich überhaupt zorgen maakt als leider van de partij die gerede kans heeft in mei 2002 de grootste te worden.

Over een toekomstige coalitie met de Partij van de Arbeid hoeft Dijkstal zich ook geen zorgen te maken. Natuurlijk, er wordt gesproken over afschaffing van de hypotheekrenteaftrek, maar hierbij gaat het alleen over de allerhoogste inkomens. Koole benadrukte bij de presentatie van het program nogmaals dat de PvdA staat voor een solide overheid. «Toegang tot de woningmarkt voor minder vermogenden blijft gewaarborgd», zei hij.

Het H-woord mag in december op het partijcongres onbeperkt worden uitgesproken, maar de PvdA-afgevaardigden moeten zich van de partijtop tegelijkertijd realiseren dat ze als ze doordraven de minder bedeelde huisbezitters benadelen. Zo hoeft Dijkstal zich wederom geen zorgen te maken. En natuurlijk wordt er een lans gebroken voor de Tobin-tax, de minimale belasting op internationale kapitaalstromen die ongebreidelde speculatie moet voorkomen. Minister Zalm (VVD) van Financiën voelt hier, in tegenstelling tot enkele van zijn collega’s in de ons omringende landen, niet voor, maar dat maakt niet uit: de PvdA heeft slechts aangegeven de mogelijkheid van zo'n belasting te willen laten onderzoeken door internationale organisaties.

Met het verkiezingsprogram Samen voor de toekomst haalt de partij ondertussen voldoende wind uit de zeilen van de naar het regeringspluche lonkende partijen CDA en GroenLinks. Beide verwensen de individualistische samenleving waartoe zeven jaar Paars geleid zou hebben. Zij zullen voor de verkiezingscampagne, net zoals de PvdA nu doet, inzetten op de collectieve waarden. Het CDA-program heette vier jaar geleden zelfs trouwens al Samenleven doe je niet alleen.

Die samenlevingsgedachte moet tijdens de komende verkiezingen worden verwoord door Ad Melkert. Afgelopen week, tijdens de strak geregisseerde mediashow van de PvdA, heeft hij het woord «samen» om de andere zin in de mond genomen. «Met dit programma in de hand kan en zal de PvdA zich teweerstellen tegen toenemende gemakzucht, tegen zelfgenoegzaam beleefde welvaart, tegen op de loer liggend egoïsme. Het ‹ieder voor zich› sluipt naderbij. Samen stellen wij ons daartegenover. Omdat we alleen samen die toekomst kunnen maken», zei Melkert zaterdag in Am sterdam. Een adequate analyse, al zou het in de verkiezingscampagne lastig kunnen worden om uit te leggen dat de Partij van de Arbeid in twee paarse kabinetten enerzijds meer dan de VVD voor alle economische successen en individuele rijkdom heeft gezorgd, en anderzijds altijd in de Trèveszaal heeft gehamerd op de gevaren van de door de VVD veroorzaakte individualistische samenleving.

Scheidend partijleider Wim Kok wordt op alle mogelijke manieren bij de verkiezingscampagne ingezet, maar behoudens het «solide begrotingsbeleid» is er afgaande op de «nieuwe agenda» van Melkert niet veel om trots op te zijn. De opvolgingsstrijd in 1993/1994 binnen het CDA heeft laten zien hoe lastig deze positie is. Melkert krijgt er een zware dobber aan om zich te presenteren als rechtgeaard opvolger van Kok en tegelijk afstand te nemen van een deel van diens minder florissante erfenis.

Naast drie citaten van Joop den Uyl en één van Jan Pronk is in het PvdA-program een enkel citaat van Wim Kok opgenomen. «De Partij van de Arbeid staat met beide benen in de maatschappij, met herwonnen zelfvertrouwen doch zonder zelfoverschatting, in de wetenschap dat het vertrouwen van de kiezer elke dag opnieuw moet worden verdiend en nimmer als vanzelfsprekend mag worden ervaren.» Deze nuchtere openbaring komt uit de afscheidsbrief van Kok aan het PvdA-partijbestuur. Hoe vanzelfsprekend Paars III uiteindelijk is, moet blijken tijdens de verkiezingscampagne. De enorme paars-rode boeketten die tijdens de presentatie van het verkiezingsprogramma achter Melkert stonden opgesteld, maken de voorkeur van de huidige PvdA-top echter direct duidelijk. De Partij van de Zuinigheid gaat samen op naar een nieuwe coalitie met de partij van het individualisme.