Media

Sancta Máxima

Het zal niemand ontgaan zijn dat Máxima onlangs veertig jaar is geworden. De prinses mag zich dan volgens het Haarlems Dagblad af en toe beklagen over de ‘eenzijdige aandacht’ van de media voor negatieve zaken, zoals het omstreden vakantiehuis van het koninklijk paar in Mozambique, wie terugblikt op de verslaggeving rond haar verjaardag wordt getroffen door de collectieve, volstrekt kritiekloze bewondering die daaruit spreekt.

Medium schermafbeelding 2011 06 10 om 11.28.29

Als we de media moeten geloven, heeft Nederland in Máxima een eigen, moderne versie van Jeanne d'Arc gevonden.
De Volkskrant schreef dat de verjaardag werd ‘gevierd als een troonsbestijging’ - om vervolgens zelf los te barsten in pathetische loftuitingen. Máxima als 'de flonkerende ster van een klein en wat getroebleerd koningshuis’: waar zij komt, 'schijnt de zon, daar is iedereen links of rechts, republikein of niet, het over eens’ - alsof de prinses een reïncarnatie van Lodewijk XIV is. 'Niemand kan om haar heen’, aldus de Volkskrant, 'beter: niemand wil om haar heen.’ Andere landelijke en regionale dagbladen - die overigens steeds meer artikelen van elkaar overnemen - bleven niet achter.
De media lieten in de dagen rond de verjaardag alle clichés de revue passeren. Máxima: het meest populaire lid van het koninklijk huis, die als charmante, vriendelijke en betrokken vrouw met haar Argentijnse passie de monarchie 'een hart en een gezicht’ en daarmee een nieuwe impuls zou hebben gegeven, de altijd lachende prinses, 'toonbeeld van modern vrouwelijk leiderschap’ en tegelijk 'cultfiguur, kroonjuweel, stijlicoon en exportsymbool’. Ter ondersteuning van dit beeld werd met opmerkelijke gretigheid gestrooid met citaten van onverdachte wetenschappers, publicisten en politici, van wie sommige met een republikeinse achtergrond.
'Prinses van het volk’ luidde de kop boven het artikel in de Volkskrant - en dat is een aardige samenvatting van wat de media rond haar verjaardag brachten. Wat in al die stukken evenwel ontbreekt, is zelfs maar een begin van reflectie op de rol van de media zélf. Dat Máxima het 'allemaal aan zichzelf te danken’ heeft, zoals de Volkskrant schrijft, getuigt zo bezien van grenzeloze naïveteit. Wanneer we - voor de zuiverheid - even afzien van haar kwaliteiten als moeder, echtgenote, econome en diplomate kan de conclusie toch niet anders zijn dan dat de populariteit van de publieke figuur Máxima evenzeer een product is van tien jaar media exposure als die van haar Britse evenknie, wijlen Lady Di.
Vanuit dat perspectief mag worden vastgesteld dat Máxima het spel beter beheerst dan vele andere vorsten, politici en popsterren. En dan gaat het niet alleen om haar geraffineerde kledingkeuze, geëtaleerd op een tentoonstelling in paleis Het Loo - een zeldzame aanleiding voor enkele kranten om aandacht te besteden aan haar image building. Want natuurlijk heeft Máxima het niet 'aan zichzelf te danken’. Populariteit is geen persoonlijke eigenschap, maar het resultaat van een ingewikkeld proces, waarin de media een sleutelrol vervullen, door hun berichtgeving, door gebeurtenissen en eigenschappen uit te vergroten en op haar te projecteren, in een cirkel van voortdurende herhaling en bevestiging. Het ontbreken van kritische stemmen doet de rest - zoals de nieuwsvoorziening rond haar verjaardag demonstreerde.
Bij zoveel gejuich passen geen pijnlijke incidenten. En zo kan het gebeuren dat Máxima’s vader zich steeds vaker in Nederland kan laten zien. Ook nu, bij het verjaardagsfestijn in het Concertgebouw op vrijdag 27 mei, mochten de ouders aanschuiven bij de vele hoge en vorstelijke gasten. Alsof in 2001 niet officieel is vastgesteld dat 'Zorreguieta zich vijf jaar lang in een hoge politieke functie actief en met overtuiging heeft ingezet voor een regime dat in binnen- en buitenland veroordeeld is voor het uitschakelen van democratische grondrechten en het op grote schaal schenden van mensenrechten’.
Voor wie niet lijdt aan geheugenverlies moet het beeld van die wuivende grijsaard bij het Concertgebouw op z'n minst ongemakkelijk zijn geweest - en deze keer nog meer dan anders. De dag ervoor was immers de Servische oorlogsmisdadiger Mladic gearresteerd, waarmee de hele affaire Srebrenica in één klap weer in de belangstelling stond. Daarbij werd ook een aantal voormalige Dutchbatters aan het woord gelaten - mannen, die vaak met schaamte en pijn aan de massamoord terugdachten, zich schuldig voelden en ter plekke probeerden iets goed te maken - ook al meenden ze dat hun 'schuld’ indirect of betrekkelijk was.
Precies dat schuurt: aan de ene kant de VN-soldaten, voor wie het leven voorgoed zijn onschuld heeft verloren en die daarmee in het reine proberen te komen, aan de andere kant die vrolijk wuivende heer, die tijdens de periode van staatsterreur in zijn land mee aan de touwtjes trok, met dertigduizend doden als gevolg. Is er ooit een woord van spijt over zijn lippen gekomen? Blijkbaar geven wij hem de kans eenvoudig mee te surfen op de mateloze populariteit van zijn dochter.