Satire tegen het zere been

Tenenkrommend vond ik het ´Marrokkanendebat´ in de Tweede Kamer dat donderdagavond 4 april plaatsvond. Dat onze eigen volksvertegenwoordigers zich verlaagden tot zo'n generaliserend en vooral stigmatiserend geharrewar was niet alleen ronduit beschamend maar ook kwetsend voor de honderdduizenden Nederlanders van Marokkaanse afkomst die wel óver zichzelf hoorden praten, maar mét wie niet gesproken werd.

Medium screen shot 2013 05 16 at 8.08.51 pm

Uit een peiling van Maurice de Hond bleek een meerderheid van de Nederlandse bevolking hier precies zo over te denken; 60 procent van de respondenten vond de benaming ‘Marokkanendebat’ onnodig kwetsend en stelde dat het veelbesproken debat een andere naam had moeten hebben. Alleen de PVV-stemmers waren blij, 81 procent stemde genoegzaam met de term in. Toch klonk er weinig protest. Er werd wat over getwitterd en in de kranten flink wat over geschreven, maar daarmee was de kous af.

Ik kan me niet voorstellen hoe het voor Marokkaanse-Nederlanders moet zijn om al jarenlang in het verdomhokje van de Nederlandse politiek en journalistiek te zitten. Om collectief als een ‘probleem’ te worden bestempeld. En dat in alle opzichten eigenlijk; of het nu om islamisering gaat, radicalisering, criminaliteit, arbeidsdiscriminatie of werkloosheid. Het lijkt me verstikkend om altijd dat rode cijfer te zijn, ook als je het wel goed doet, hard werkt, braaf belasting betaalt en met de verkiezingen netjes stemt op volksvertegenwoordigers die je vervolgens zo in de kou laten staan.

Maar gelukkig zetten mijn Marokkaanse vrienden met het hoofd omhoog de schouders eronder. Onder de naam ‘Het MarokkanenCollectief’ verenigden ze zich in een positieve actiegroep en doken ze de Antwerpse studio’s in om een ludieke clip te maken waarin ze de meest pijnlijke clichés uit het debat en de daaropvolgende berichtgeving aan de kaak stellen. In een cover van het Nederlandstalige nummer ‘Je bent niet alleen’ van Replay, zingen zij nu ‘Kijk om je heen, wij zijn geen probleem’ en vragen, nee smeken eigenlijk, om een kans in ‘het land van onze dromen’ - Nederland.

Dat er problemen zijn weten de makers, als geen ander zelfs. Velen van hen bogen zich jaren over de problematiek van huiselijk geweld, gedwongen huwelijken, criminaliteit en jeugdwerkloosheid. Maar zij zijn geen probleem. En met hen zoveel Marokkaanse-Nederlanders niet. Dus zingen ze: ‘Kom maar uit de kast ik heb je zusje niet betast’, ‘er zijn er meer die niet beroven dan media doen geloven’ en ‘zoveel gezeur, zoveel gedoe het vechten maakt ons zo moe’. Of in de woorden van rapper Khaled: ‘Zinloos geweld maakt ons allen kapot ik schop liever je vooroordelen verrot.’ Het is het enige wat Khaled ooit in elkaar zou schoppen.

Initiatiefnemer van de Kleurrijke Lijst en goede vriendin Raja Falgata alias de nieuwslezeres in de clip vertelde me hoe het Marokkandebat voor haar het ‘failliet van de Nederlandse politiek’ betekende. ‘Toen onze eigen politici daarmee instemden knapte er iets in mij, Monique’, vertelt ze me niet geheel zonder emotie. ‘Ik ben hier geboren, en heb er samen met m'n ouders alles aan gedaan om van het leven hier wat te maken, met liefde, hoop en joy, maar toen de Kamerleden met dit debat instemden knapte er echt iets in mij.’ Hoewel ze door verschillende media werd benaderd, besloot Falgata niet mee te doen aan de debatten over het Marokkanendebat waarin Marokkanen andere Marokkanen uit moeten leggen, maar in de plaats daarvan het gesprek aan te gaan met het meest Hollandse middel bij uitstek: satire.
Die blijkt echter door weinigen te worden begrepen. Direct na de lancering van de clip op donderdagochtend 16 april om 10 uur ‘s ochtends barstte de spreekwoordelijke digitale bom. GeenStijl dook er bovenop, fileerde de lyrics en kreeg massale bijval.

Falgata is geschrokken van de felle en vaak ultra-serieuze reacties. 'We vinden het heel erg interessant om te zien hoe in de afgelopen uren, terwijl de clip online ontploft is, ondanks de duidelijke satire en humor en de knipoog, Nederland heel serieus op de clip reageert. Het is ergens grappig bedoeld, maar toch vindt Nederland het onverteerbaar, je mag blijkbaar niet zeggen: “Wij zijn geen probleem”. Of we het nu linksom op intellectueel niveau of rechtsom op creatief wijze zeggen, als gemeenschap mag je niet de mening geven dat je als collectief geen probleem bent. Wij ontkennen niet dat er problemen zijn binnen de gemeenschap, en wij bespreken die ook, maar op het moment dat we een weerwoord geven tegen het allesbeklemmende stigma overschrijden we blijkbaar een rode lijn. Door deze clip te maken en de reacties die daar online op volgen worden we helaas bevestigd in ons beeld van hoe Nederland kijkt naar de Marokkaanse gemeenschap: met groot ongemak.’
Satire tegen het zere been. Het laat zien hoe sterk onze samenleving nog gevangen wordt door collectieve ongemakkelijkheid. Want hoewel we om satire over de ander vaak hard en smakelijk kunnen lachen, moeten we vooral zelf niet de ander zijn.