Achter de schermen bij Hart van Nederland

‘SBS6 is geen ordinaire campingzender meer’

Dag in, dag uit zoeken redacteuren van Hart van Nederland naar klein, persoonlijk nieuws. Zelfs het NOS Journaal heeft de lichte afsluiting inmiddels van hen overgenomen. ‘Welk gezellig item kan ons de financiële crisis doen vergeten?’

DE DAG VAN 2 november begint vroeg voor de redactieleden van het nieuwsprogramma Hart van Nederland (SBS6, circa een miljoen kijkers). Het is acht uur ’s ochtends en op de derde etage van het vuilgrijze SBS-gebouw aan de Piet Heinkade in Amsterdam is zo'n tiental redacteuren al meer dan een uur bezig om kranten en nieuwssites door te nemen. Op twee jongens na, waarvan één een freelancer en één een stagiair, bestaat de redactie volledig uit vrouwen. Om half negen begint de redactievergadering en voor die tijd moeten ze uit de dagelijkse nieuwsstroom berichten halen die een uitzending van Hart van Nederland waardig zijn. Welke selectiecriteria hierbij worden gehanteerd is niet meteen duidelijk - het lezen van een societyrubriek op internet wordt net zo makkelijk afgewisseld met het openslaan van het economiekatern van een kwaliteitskrant. Een even belangrijke bron van informatie, aldus hoofdredacteur Marc van der Ree (tevens hoofdredacteur van Shownieuws), is de tiplijn. Als een kijker zelf iets nieuwswaardigs heeft en dat graag in Hart van Nederland uitgezonden wil hebben, dan kan hij/zij bellen naar het nummer 020-8007777. Geen bureaucratisch gedoe, je krijgt meteen een redacteur van het tv-programma aan de lijn die je tip noteert en er al naar gelang de relevantie ervan een vervolg aan geeft. Het is vaak klein, regionaal leed waarover gebeld wordt (mensen die in de clinch liggen met gemeentelijke instanties, getuigen van ongevallen en branden). Maar ze krijgen ook ernstigere telefoontjes binnen, zoals van de tante van Jennefer van Oostende, het tienjarige Rotterdamse meisje dat vermoord werd door een bekende van haar familie. Toen ze nog vermist werd, belde haar tante Hart van Nederland om aandacht aan de zaak te besteden.
Zulke telefoontjes blijven de redactieleden deze ochtend bespaard. Met pen en notitieblokje in de hand verplaatsen ze zich naar een vergaderruimte om de nieuwsoogst door te nemen.
‘We moeten een vox-popje halen’, suggereert een van de redactieleden. Vox-pop: de mening van de gewone man of vrouw op straat over een nieuwsgebeurtenis. De nieuwsgebeurtenis in dit geval betreft de uitslag van een onderzoek dat meningenpeiler Maurice de Hond deed naar wat de burger nou vindt van het feit dat de minister van Immigratie, Gerd Leers, weigert om de jonge Angolese asielzoeker Mauro Manuel aan een verblijfsvergunning te helpen. De uitslag pakt niet goed uit voor het CDA en moet geïllustreerd worden aan de hand van uitspraken van toevallige passanten op straat.
'We kunnen ook even rustig met Mauro nakletsen op de bank’, wordt als andere invalshoek voorgesteld. De betrokkenheid met Mauro’s lot blijkt een langdurige te zijn. Trots vertelt hoofdredacteur Van der Ree dat zij het eerste nieuwsprogramma waren dat aandacht besteedde aan Mauro, al in augustus 2009. Ook Mauro kwam onder de aandacht van de redactie via de tiplijn. Zijn ploeggenoten uit zijn voetbalteam belden de tiplijn en vertelden over zijn dreigende uitzetting. Om Mauro te ontzien, zeker in zo'n week waarin hij voor de media belangrijker leek dan de mogelijke financiële implosie van Griekenland, wordt geopperd om Karima Korshidi te interviewen. Zij was ook een jonge asielzoeker die met uitzetting werd bedreigd, maar in haar geval besliste Leers anders. Wat vindt ze daarvan?

GRIEKENLAND, de eurocrisis - het domineert alle andere nieuwsmedia, maar bij Hart van Nederland weten ze niet zo goed hoe ze het handen en voeten moeten geven. De blik moet in dit programma op het binnenland gericht zijn, bij voorkeur op de kleine, persoonlijke verhalen. Alles over de landsgrenzen heen en alles buiten het particulier-anekdotische valt in het abstracte. Maar als Griekenland failliet gaat, dan zal dat niet zonder gevolgen blijven voor de gemiddelde kijker van Hart van Nederland, dat wordt zonder meer onderkend. Wat als aanknopingspunt voor Hart van Nederland kan dienen: het knotsgekke voorstel dat de Griekse president Papandreou deed om een referendum te houden over het wel of niet accepteren van het Europese reddingspakket voor zijn land (een negatieve uitslag van het referendum zou de Nederlandse burger veel geld kosten).
'Ik dacht, zijn die Grieken nou helemaal belatafeld!’ zegt een redactrice over het referendum, waar een andere redactrice op inhaakt met: 'Met dat gevoel kunnen we wel iets.’ Wie ze hierover voor de camera kunnen krijgen: een groepje Griekse studenten dat ze laatst ontmoetten, een Griekse importeur van feta en olie en in laatste instantie een econoom.
Hierna worden de potentiële nieuwsitems in een sneller tempo afgehandeld. 'Theo van Gogh, daar hoeven we niets mee, hè?’ Ook de ontwikkelingen rondom de Utrechtse serieverkrachter zullen de uitzending niet halen: 'Dat is toch meer een Telegraaf-ding.’ Een tip die via de mail (hart@sbs.nl) binnenkwam is van een dame die schrijft dat haar zus op vakantie in Thailand ziek is geworden en daar is opgenomen, maar haar zorgverzekering wil de kosten niet op zich nemen omdat de zus al ziek was toen ze op het vliegtuig stapte.
Nieuwsitems over dieren komen ook vaak aan bod. 'Dieren halen heel makkelijk de uitzending’, zal reporter Casper van der Kruit me later vertellen. Zeker als het mishandelde dieren betreft of juist dieren waarover iets heugelijks te melden is, bijvoorbeeld de geboorte van de orang-oetan Josje in Apeldoorn. Ook de revue passeren: vier dode eenden in Alphen aan den Rijn, een racepaard dat voor een astronomisch bedrag is verkocht aan een Arabische oliesjeik (uiteindelijk niet interessant want het paard is van professionele fokkers, niet van een doorsnee paardenhouder), het voorstel van de Partij voor de Dieren om olifanten in dierentuinen aan te lijnen ('Is dat niet zielig voor die dieren?’).
Als de redactievergadering voorbij is, begint het logistieke proces om de juiste reporter naar het juiste nieuwsitem te sturen. Aan de redactieleden de taak om de reporters zo geïnformeerd mogelijk op pad te sturen, dus wordt er gebeld naar de politie om zaken zoals de speurtocht naar een steekwapen in Tiel goed uit te zoeken. Afspraken met talking heads worden gemaakt en de tiplijn wordt weer bemand.
'De kracht van Hart van Nederland’, zegt redactrice Merel Izaks (elf jaar bij het programma), 'is dat we altijd met iets positiefs afsluiten, iets gezelligs.’ Als voorbeeld noemt ze de uitsmijter van de laatste uitzending, over het boek Wat je rijdt ben je zelf waarin betoogd wordt dat de keuze voor een auto bepaald wordt door persoonlijke omstandigheden (baan, familie, buren). 'Dat is herkenbaar voor onze kijkers’, zegt Merel. 'En je sluit met iets leuks af, waardoor je met een positief gevoel achterblijft.’
'Vroeger gold SBS6 heel sterk als ordinaire campingzender’, erkent Merel. 'Op feestjes moest je nog wel eens verdedigen waarom je voor Hart van Nederland werkte, maar nu zie je dat andere nieuwsprogramma’s de volkse en laagdrempelige elementen uit ons programma overnemen. Het NOS Journaal en RTL Nieuws hebben de lichte afsluiting van ons afgekeken. Tegenwoordig wordt er zelfs wel eens over de hart-van-nederlandisering van het nieuws gesproken.’
Op het bureau van Merel staat een politiescanner die de laatste alarmmeldingen doorgeeft. Er komt een bericht binnen over een overleden persoon die gevonden is in een woning in Den Haag. Hetzelfde bericht verschijnt ook op haar computerscherm via Twitter. Merel pakt de telefoon en belt naar haar contacten bij de politie voor meer informatie over de macabere vondst.
'Het verneukt je kijk op de werkelijkheid’, zegt een andere redactrice, Maroesja Hupkes, over haar werk. 'Je krijgt de hele dag berichten binnen over ongelukken, vermissingen, moorden. Je gaat denken dat de buitenwereld volledig uit onheil bestaat.’ Een soortgelijk oordeel over het eenzijdige menu dat Hart van Nederland haar kijkers aanbiedt, klinkt bij reporter Casper van der Kruit. 'Als je alleen maar naar Hart van Nederland kijkt, zul je een beperkt beeld krijgen van de wereld. De financiële crisis in Europa is zo'n onderwerp dat we nauwelijks behandeld hebben, terwijl dat toch enorm belangrijk gaat worden voor onze kijkers. Maar het is moeilijk om het inzichtelijk voor ze te maken. Wat gaat het concreet voor ze betekenen als het werkelijk misgaat? Daar is geen helder antwoord op te geven.’

WE STAAN OP het Centraal Station van Amsterdam om een vox-popje over Mauro te schieten. 'Ik denk dat onze kijkers alleen naar Hart van Nederland kijken’, zegt Casper. 'Ze kijken niet naar het NOS Journaal of Nieuwsuur. Het RTL Nieuws is ook al snel te complex voor ze.’
De eersten die de microfoon onder hun neus geschoven krijgen, zijn twee oudere dames met een plat-Amsterdamse tongval. Ze wensen Mauro uiteraard niets dan goeds, maar, erkennen ze, regels zijn regels, en als daarvan wordt afgeweken dan zet je de poorten wagenwijd open voor andere kansloze asielzoekers. Een echtpaar neemt duidelijker stelling tegen Gerd Leers. 'Gerd Leer moet gebruikmaken van zijn discretionaire bevoegdheid’, zegt de echtgenoot. De laatste leken die naar hun mening over de zaak-Mauro gevraagd wordt, zijn een tienerjongen en -meisje waarvan de laatste haar mening kracht bijzet door in de lens van de camera te kijken en Gerd Leers tot de orde te roepen.
'Politiek zijn we neutraal’, zegt Casper als we onderweg zijn naar emeritus hoogleraar Jules Theeuwes, die de eurocrisis zal uitleggen. 'We vissen wel uit dezelfde vijver als De Telegraaf, maar zij zijn veel activistischer. Zij zijn duidelijk tegen dit, of voor dat. Een groot deel van onze kijkers zal uit PVV'ers bestaan, maar daar passen wij ons karakter niet op aan. We willen een zo breed mogelijk publiek bedienen.’
Die brede blik is zeker aanwezig in het interview dat Casper heeft met Jules Theeuwes van SEO Economisch Onderzoek. Casper bevraagt Theeuwes uitvoerig over de gevolgen die de val van Griekenland kan hebben voor de Nederlandse burger en voor de Europese Unie. Een bedrag wordt genoemd: vijf- à zeshonderd euro. Zo veel zou het failliet van Griekenland de Nederlander per persoon kunnen kosten. Het is een minimale schatting. 'Ik noem maar een getal, hoor, omdat je er zo naar vraagt’, zegt de hoogleraar tegen Casper, nadat het item al gefilmd is. 'Zoveel zou het ongeveer kunnen zijn als we de uittreding van Griekenland uit de Europese muntunie op een ordentelijke manier kunnen afhandelen. Maar dat is in het meest ideale geval. Het bedrag zou nog wel eens veel hoger kunnen liggen.’
Om dit taaie economische verhaal nog toegankelijker te maken is een Griek opgeduikeld die in simpele bewoordingen kan uitleggen waarom zijn vaderland een financiële puinhoop is. De man heet Kiriakos Polichronakis en heeft een delicatessenzaak, Mitsos, aan de Tweede Hugo de Grootstraat in Amsterdam. De dag daarvoor werd hij door De Telegraaf naar zijn mening gevraagd over de Griekse crisis, vandaag mag hij zijn inzichten delen met het publiek van Hart van Nederland. Zijn vrouw, geblesseerd aan een voet en lopend op krukken, heeft zich naar de zaak laten rijden om getuige te kunnen zijn van het interview. 'Ik heb al mijn vrienden ge-sms’t dat ze vanavond moeten kijken’, zegt ze.
Het is een stroef interview. Polichronakis praat zacht en antwoordt in korte zinnen. Soms knipoogt hij snel naar zijn vrouw of naar een hulp in de keuken - de spot druipt ervan af, alsof hij telkens zijn verbazing moet delen over het feit dat uitgerekend hij naar een oordeel wordt gevraagd over zulke onduidelijke economische en politieke machinaties. Hij heeft een kort, simpel betoog: de Griekse politici zijn verantwoordelijk voor al die ellende, zij moeten ervoor gestraft worden, niet de burgers.
'Ik denk dat ik het gedeelte van het interview ga gebruiken waarin hij de gevolgen van de crisis voor zijn familie in Griekenland schetst’, zegt Casper als we terugrijden naar het SBS-gebouw. En daarmee zit het veldwerk er voor Casper voor vandaag op. Hij hoeft het gefilmde materiaal alleen nog maar te monteren en klaar te maken voor de uitzending.

DIE UITZENDING begint om zeven uur ’s avonds en wordt live uitgezonden vanuit de studio in de benedenruimte van het SBS-gebouw. De aangekondigde nieuwsitems voor het eerste blok van de uitzending: een dramatisch auto-ongeluk in Utrecht, de Griekse eurocrisis en de terugkeer van Nederlandse F16-piloten die op missie waren in Libië. Het voorschot dat gegeven wordt op het item over Griekenland luidt: 'Eurocrisis - welke gevolgen heeft het Griekse referendum voor onze portemonnee?’ Na de brede Europese context van de eurocrisis geschetst te hebben wordt een montage uitgezonden van het beeldmateriaal dat is geschoten met Jules Theeuwes. 'Een breed verspreide ellende voor iedereen’, noemt hij de wereld waarin we wakker zullen worden als Griekenland andere landen in zijn val meesleurt. Een voice-over noemt het bedrag dat de Nederlandse burger moet ophoesten als Griekenland in elkaar klapt: 'Als het lukt om alleen Griekenland failliet te laten gaan, dan zou dat de Nederlandse belastingbetaler minimaal vijfhonderd euro per persoon kosten.’ Casper van der Kruit is hierna zelf in beeld en heeft een veel eenvoudigere rekensom. De tien miljard euro die inmiddels aan noodsteun is uitgekeerd aan Griekenland (en waar we naar kunnen fluiten als Griekenland valt) moet je delen door 16,7 miljoen Nederlanders: zeshonderd euro per persoon. Omdat zelfs een bedrag van zeshonderd euro wel eens als te abstract geïnterpreteerd kan worden, verschijnen rechts in beeld luxeproducten die het droge, nominale bedrag leven moeten inblazen: een bank, een smartphone, een palmboom die een luxevakantie moet symboliseren. De ondubbelzinnige boodschap: dit zijn de materiële zaken die we mislopen als de Grieken hun zaken niet op orde krijgen. Een paar internetreacties van willekeurige burgers moeten aantonen hoe verontwaardigd de Nederlander hierover is: 'Laat ze eens het land op orde brengen. Ze willen niet gered worden! Nou, laat ze dan stikken!’ 'Ik heb niet eens geld om naar Griekenland te gaan, maar ik moet wel meebetalen.’ Het item wordt afgesloten met het interview met de Griekse traiteur Kiriakos Polichronakis. 'Het verdwenen geld terughalen en de daders (politici) vastzetten’, luidt zijn oplossing voor de financiële malaise.
Het Griekenland-item wordt opgevolgd door het Mauro-item. Het onderwerp opent met het aanhalen van een persoonlijk tweetbericht van Mauro Manuel: 'Het heeft mij echt diep geraakt dat er zo veel mensen zijn die willen dat ik hier blijf.’ Het item schakelt tussen de harde onderzoekscijfers van Maurice de Hond en de vox-popjes die een paar uur eerder op het Centraal Station zijn gefilmd. Het tweetal dames dat begrip toonde voor de harde immigratieregels halen de uitzending niet. Wel alle willekeurige passanten die duidelijk op de hand zijn van Mauro en die het CDA zijn kille machtspolitiek kwalijk nemen. Tussendoor worden korte fragmenten getoond van een betraande Mauro, Mauro op een voetbalveld, en Mauro die treurig voor zich uitstaart.
Wat wordt de positieve afsluiter van deze uitzending over een jonge asielzoeker die uitgezet gaat worden? Welk gezellig item kan ons doen vergeten dat er een financiële crisis dreigende is die ons een smartphone kan kosten?
Antwoord: een item over de snurkkampioen van Nederland, Jeroen de Vries. Zijn gesnurk is 85 decibel luid. 'Ik slaap wel eens op zolder, vooral als mijn vrouw vroeg op moet staan’, zegt Jeroen over zijn kwaal - of prestatie, het ligt er maar net aan hoe je het bekijkt. We zien hoe Jeroen een bos bloemen overhandigd krijgt van Olivier Tielemans, de organisator van de snurkwedstrijd. Jeroen is ook de winnaar van een zogenaamde snurkbeugel die zijn nachtelijk lawaai moet helpen dempen. Wat er niet bij wordt verteld is dat Olivier Tielemans de pr-man is van SomnoClinic, Snurkcentrum Antwerpen. Hetzelfde centrum dat de snurkbeugel aanbiedt die zo uitvoerig gedemonstreerd wordt in het item.
'Voor meer nieuws kunt u terecht op onze website, hartvannederland.nl’, sluit een van de twee presentatrices af. Een doorverwijzing naar een concurrerend nieuwsprogramma had ook niet misstaan.