Appeltjes van Oranje

Scène uit een huwelijk

Om alvast in de stemming te komen is er volgende maand in de Nieuwe Kerk in Amsterdam de expositie Ja, ik wil te zien, over de koninklijke huwelijken van de Oranjes in de afgelopen twee eeuwen. Zulks prikkelt de nieuwsgierigheid. In het onlangs verschenen boek Trouwen met Oranje (uitgeverij Kok, Kampen) refereert historicus A.J.P.H. van Cruyningen aan een incident aan de vooravond van de bruiloft van Juliana en Bernhard op 7 januari 1937. Op 5 januari 1937 was het bruidspaar samen met Wilhelmina aanwezig bij de festiviteiten van het Comité ter Luisterrijke Viering van het Huwelijk in het Gebouw voor Kunsten en Wetenschappen in Den Haag. Van Cruyningen: «Na ontvangst van de vorstelijke personen in de voorhal, zou het Residentieorkest onder leiding van Peter van Anrooy het Wilhelmus en het Volkslied van Lippe spelen. Het Lippe-lied moest echter worden geschrapt en vervangen door het Engelse volkslied God Save the King en het officiële Duitse volkslied, dat wil zeggen het Deutschlandlied en het daaraan ‹onverbrekelijk verbonden› Horst Wessellied. Dr. Peter van Anrooy liet weten geen bezwaar te hebben ‹een lied van het Duitsche volk te dirigeren, echter wel om een lied te spelen, dat niet aan het volk toebehoort, maar een partij, die onder de tonen van dat lied andersdenkenden en Joden vervolgt en mishandelt en de vrijheid van het Nederlandse volk bedreigt›. De leiding van ‹dit gedeelte van het programma› werd daarom overgenomen door de directeur van de Koninklijke Militaire Kapel. Tot overmaat van ramp bracht een aantal Duitse gasten tijdens het spelen van de Duitse nationale hymne de Hitler-groet.»

Deze gebeurtenis werd indertijd weggemoffeld. Alleen het weekblad Wij, een uitgave van De Arbeiderspers, kwam in de editie van 8 januari 1937 met een foto van de Hitler-groetende bruiloftsgasten en de verklaring van Van Anrooy. Exemplaren van deze editie zijn heden uiterst zeldzaam en gaan onder verzamelaars voor topbedragen van de hand. Nog een beetje taboe, zeg maar. Maar nu nog steeds? We vroegen het conservator J. Vrieze van de Nieuwe Kerk: «Toevallig dat u daarover belt. Verleden week heb ik net een knipsel uit die tijd over die zaak in handen gekregen. Of die ook zal worden gebruikt? Daarover moet nog worden vergaderd. Vraagt u het even aan mijn collega Elzenga van ’t Loo, die ook bij de expositie is betrokken.»

Even Apeldoorn bellen dus. Conservator Elzenga aldaar is resoluter dan zijn collega: «Nee, daar beginnen we niet aan. De expositie is exclusief gewijd aan de huwelijken zelf, niet aan het randgebeuren.» Weer een gemiste kans voor de glasnost van Oranje. Nu maar afwachten hoe de Argentijnse gasten zich straks zullen houden.