Schaarste

Hebben we een jaar van toenemende schaarste voor de boeg? De prijs van ruwe olie was aan het eind van vorig jaar gestegen tot bijna negentig dollar per vat. Het is mogelijk dat er een speculant achter zit, maar ook voor koper wordt op de wereldmarkt meer betaald. Hetzelfde geldt voor graan en katoen. De wereldeconomie ontworstelt zich langzaam aan de crisis. China en India blijven de snelste groeiers. De vraag neemt toe en dat heeft het bekende gevolg. Eerst worden de grondstoffen duurder en als de trend doorzet, wordt dat onherroepelijk merkbaar in het dagelijks leven. Paul Krugman, econoom, Nobelprijswinnaar en medewerker van The New York Times heeft er een column aan gewijd: de eindige wereld. Het gaat niet in het bijzonder over Amerika of het Westen. Het is fundamenteler. Het gaat over de aarde, schrijft hij.
Dat hebben we meer gehoord. Sinds het verschijnen het rapport van de Club van Rome, Grenzen aan de groei, worden door onze publieke opinie de doemdenkers met achterdocht, cynisme bejegend. Toen, in 1972, veroorzaakten de onheilsvoorspellingen eerst wereldwijd schrik en paniek. De curven van de bevolkingsgroei, voedselproductie, industrialisatie en vervuiling lieten zien dat de planeet binnen afzienbare tijd door een catastrofe zou worden getroffen als nu niet de noodzakelijke rigoureuze maatregelen werden genomen.
De onheilsverwachtingen leken te worden bevestigd door de oliecrisis die in 1973 na de Jom Kippoer-oorlog uitbrak. De Arabische producenten verhoogden de prijs met zeventig procent en zetten het Westen op rantsoen. In Nederland werd de autoloze zondag ingevoerd en de maximumsnelheid van honderd kilometer per uur. Premier Den Uyl sprak de historische woorden: ‘Het wordt nooit meer zoals het geweest is’, en het verzet liet zich gelden door een rijmpje: 'Ik rij honderd als Den Uyl opdondert.’ Farce majeur, een zangclubje van de NCRV, maakte zich onvergetelijk met het liedje Koeweit Koeweit Koeweit, kielekiele Koeweit, kielekiele hopsasa, waarbij de zangers zich als Arabische vorsten hadden verkleed. Het staat op YouTube.
Goeie ouwe tijd. Er woonden toen ongeveer 4,5 miljard mensen op aarde; nu 6,8 miljard en iedere dag komen er tweehonderdduizend bij. Het Westen is al lang een minderheid: de Europese Unie met ongeveer vijfhonderd miljoen en de Verenigde Staten met driehonderd miljoen. Vooral sinds het einde van de Koude Oorlog is hier de welvaart ongekend gestegen, maar ook de Chinezen en de Indiërs maken in toenemende mate aanspraak op de hulpbronnen. De prognose van de Verenigde Naties is dat we omstreeks 2050 met twaalf miljard mensen de slinkende voorraad zullen moeten delen. Die vooruitzichten daagden al toen de Club van Rome furore maakte. Maar na de eerste schrik bleken we er snel niet meer ontvankelijk voor te zijn, en nu nog veel minder.
Kort gezegd: door de binnenlandse politieke ontwikkelingen van de afgelopen twintig jaar is in het Westen de betrokkenheid bij wat zich mondiaal afspeelt sterk afgenomen.
Dat geldt voor de bevolkingsgroei, het verbruik van grondstoffen en de verandering van het klimaat. Wel nemen we tegenmaatregelen, doen meer met wind- en zonne-energie, gebruiken spaarlampen, bouwen schonere en nu ook elektrische auto’s, maar aan macrovoorspellingen over de toekomst van de planeet wagen we ons niet meer. Ook de elite - je durft het woord bijna niet meer te gebruiken - laat het wat dit aangaat afweten. Waarom? Omdat er nauwelijks nog een sterveling belangstelling voor heeft.
Sinds 11 september 2001 is de publieke aandacht verschoven naar het onmiddellijk dreigende gevaar: het terrorisme en wat je er verder ook van mag denken, de 'islamisering’. Nog altijd zijn we verstrikt in twee oorlogen, de Afghaanse en die in Irak, de failed state waar de gigantische problemen niet zijn opgelost. Pakistan dreigt verder uit elkaar te vallen en er is niemand in het Westen die een geloofwaardig en uitvoerbaar plan heeft om dat proces te keren. En het afgelopen jaar hebben sommige stoutmoedige politici in onze contreien laten weten dat een preventieve aanval op Iran de redding van Israël kan zijn omdat dit land anders door een Iraanse kernbom kan worden vernietigd. Het vierde front in voorbereiding.
Daarbij komt dat we in de consumptiemaatschappij leven. We geloven dat die steeds meer te bieden zal hebben, leuker en misschien ook veiliger zal worden. We gaan ervan uit dat we daar een onvervreemdbaar recht op hebben, en als iemand ons dat in meerdere of mindere mate dreigt te ontzeggen, worden we hels, barsten we uit in scheldpartijen. We sluiten ons af voor de mondiale toekomst. In alle opzichten wordt het intellectuele klimaat hier provincialer en daarmee steeds minder verdraagzaam.
Dat er weer een periode van schaarste aanbreekt, staat als een paal boven water. We zullen het pas merken als het zover is, op z'n best hoogst gebrekkig voorbereid. Gelukkig nieuwjaar.