Kunst: Viviane Sassen

Schaduw

Viviane ­Sassen kreeg in 2007 de Prix de Rome. De foto’s die bij die gelegenheid werden getoond waren beelden uit Afrika, waarop zwarte mensen min of meer ontspannen poseerden in hun gewone kledij, op het strand, met een kind, enzovoort. Zij waren op de foto’s echter zó donker, en het licht om hen heen was dermate hel, dat in hun zwarte figuur de details vrijwel verdwenen en ze bijna tot een tweedimensionaal vlak in een landschap werden.

Alsof ze er waren uitgeknipt. In de tentoonstelling In and out of Fashion, gewijd aan Sassens werk voor modehuizen en tijdschriften, is die techniek ook terug te zien. Er liggen een paar pagina’s uit het tijdschrift Blvd, uit 1998, waar ze ook al het gezicht en de onbedekte huid van een model uit een foto heeft weggesneden.

Viviane Sassen (1972) was vóór haar Prix al een succesvolle modefotograaf, en dat is sindsdien alleen maar beter geworden. Ze werkt voor Stella McCartney, Adidas en Missoni, en is te zien in tijdschriften als New York Times Magazine, i-D, Fantastic Man, enzovoort (het is een indrukwekkende lijst). Gelukkig is er bij Sassen geen aanleiding om te vervallen in dat flauwe riedeltje over het (kennelijke) verschil in commercieel en ‘eigen’ werk, want de tentoonstelling maakt duidelijk dat er maar één Sassen is, met een consistente artistieke visie. Ik zeg meteen dat ik de meeste van haar foto’s nogal onaantrekkelijk vind, of zelfs gewoon lelijk, maar juist dat ‘lelijke’ is een krachtig en intrigerend element, iets wat de weg wijst naar iets heel anders.

In de grote foto Untitled 3 (Mirte) is naar het schijnt een vrouwelijk model aanwezig, in een bloemetjesjurk, maar ze bevindt zich in een raar hoekje van een binnenplaats, zo te zien, en zij wordt volledig bedekt en overschaduwd door een krachtige zwarte man, op de rug gezien. Van de jurk is alleen een postzegeltje stof te zien, verder niets van haar lichaam, niets van haar gezicht. Het is in alles het tegendeel van een modefoto, waar je verwacht dat zowel het kledingstuk als de stof als het model als het ‘verhaal’ van het ensemble wordt getoond. De foto hangt in een zaaltje getiteld Foreplay, deel van een serie beelden die gemaakt zijn net vóór of na de fotoshoot, en dus niet formeel door de kunstenaar zijn georganiseerd – de make-up-mevrouw is nog in de weer, iemand houdt een spiegel in het beeld, waardoor het geheel gefragmenteerd lijkt, als een collage. De begeleidende tekst zegt dat dit soort werk in feite ‘een modernistisch vormonderzoek’ is, ‘dat raakvlakken vertoont met de formele experimenten van het kubisme, het surrealisme en het minimalisme’ en dat is zo gek nog niet. Het is niet een ijdele of hype-zuchtige deconstructie van de glamourfoto, hóp, de schaar erin; het is een heel eigen en consistente manier om een beeld op te bouwen. De dogma’s van de modefotografie lijken dan volkomen onbekend. De vrouw-in-blauwe-jurk is brutaal onscherp, en de asfaltparkeerplaats, waarop het model zit, is even belangrijk als zijzelf of het kledingstuk. Het kan Sassen niets schelen dat het zonlicht eigenlijk veel te fel is, en dat de actieve schaduw van de fotografe zelf dwars over alles heen valt. Dat onorthodoxe maakt haar gewild, als modefotografe, maar het zou doodzonde zijn haar zomaar in dat métier te parkeren.

Viviane Sassen / In and out of Fashion. Huis Marseille, Amsterdam, t/m 17 maart, huismarseille.nl