TELEVISIE

Schapen

Ondernemers reageerden snel als Coen Verbraak hen benaderde voor zijn zesde reeks Kijken in de ziel.

De meesten zeiden bovendien ja. Snel beslissen, niet bang zijn, zijn kennelijk ondernemerseigenschappen. Maar die combinatie kan ook rampen opleveren. Bovendien zit de bajes vol met lui die aan hetzelfde signalement beantwoorden en met die overeenkomst tussen topondernemers en topcriminelen confronteert Verbraak gesprekspartners dan ook. Waarbij die groepen ook steeds regelmatiger overlappen, zou ik willen toevoegen.

Het ‘top’ in ‘topondernemers’ kan misleidend zijn als alleen aan huidige leiders van mammoetbedrijven wordt gedacht. Van der Veer en Wijers doen mee maar zijn ‘voormalig’ (van Shell en Akzo Nobel); en Verbraak betrekt ook midden- en familiebedrijf in de reeks zoals Thecla Bodewes (scheepswerven, zakenvrouw 2011) en keukenprins Ben Mandemakers. Zelfs de term ‘succesvol’ kan niet onverdund gebruikt, want ook Rijkman Groenink (niet bang) is van de partij. Privé heeft die aardig geboerd, maar zijn naam als bankier is bevlekt. Die als persoon trouwens ook en dat maakt hij waar: als hem wordt voorgelegd dat ondergeschikten en collegae leden onder gebrek aan waardering vertelt hij grijnzend dat die klachten kwamen van lieden die hij, naar zijn idee, uitgebreid geprezen had. Gevalletje uiteenlopende perceptie. En uitgerekend hij vertelt hoe je als bankier in een bedrijf snel merkt of de leiding haar zaak goed kent en hoe hij/zij ligt bij het personeel. Geestig. Aflevering 2 sloot af met een ankeiler voor aflevering 3 (5 augustus) over topinkomens, bonussen en rechtvaardiging daarvoor. Met een flits van Groenink die verontwaardigd zegt: ‘U duwt mij in de hoek van graaier.’ Verbraaks reactie: ‘Ik merk dat dat u emotioneert’ – switch van inhoud naar psychologie, wat een niet helemaal correcte maar koelbloedige en vaak werkzame reactie is.

Verbraak is als interviewer een klasse apart. Niet verbeten de bijl zwaaiend, maar hoffelijk en elegant tot zijn floret uitschiet waar hij dat nodig acht om gedraai en inconsequentie te tonen. Die momenten bereidt hij als een schaker voor, maar ook in onverwachte situaties reageert hij ad rem en vanuit overzicht op het geheel. Bovendien is het gevecht geen doel. Het gaat per beroepsgroep om een goed beeld van praktijk, kwaliteiten, problemen, dilemma’s en ja, ook inconsequenties en (zelf)bedrog. Gesprekspartner dus en waar nodig tegenstander.

De meeste zelfkritiek toont Sylvia Tóth: te lang in functie gebleven bij haar uitzend­organisatie, vindt ze – iets wat weinig mannen over zichzelf toegeven. Maar wel gewerkt met een geweldig team van uitsluitend mannen die twintig jaar loyaal aan haar bleven – ‘langer dan enige echtgenoot’, zegt ze lachend. Zelfspot die daar dun gezaaid is. Overigens zijn de vrouwen Heleen Mees-achtig hard over het golfend en bridgend gilde van villadorpse seksegenoten die niet alles uit zichzelf halen en die, al dan niet door manlief ingewisseld voor een jonger exemplaar, jaloers vaststellen dat carrièrevrouwen zo’n boeiend leven hebben. Ook van de partij Atilay Uslu wiens succes als reis- en luchtvaartondernemer begon dankzij de Balkanoorlogen van de jaren negentig. Behoedzame man, die scherp calculeert maar de schapen voor het slachtfeest bij zijn vader in Turkije koopt – voor bijna drie keer de prijs in Holland. Wat??? zegt Verbraak. Uslu grijnst. Hij is overal de baas, maar vader kan hij moeilijk tegenspreken.

_* * *

Coen Verbraak_, Kijken in de ziel: Topondernemers, NTR, maandags t/m 26 augustus, Nederland 2, 21.15 uur