Schat

Luister naar dit artikel

In een buurtboekenkast staat De woorden van Jean-Paul Sartre.

Het is een van mijn lievelingsboeken. Het heeft me op een bepaalde manier gevormd. Nadat ik het boek had gelezen – dat moet in 1981 zijn geweest – wilde ik niets liever doen dan het weer lezen, erover praten, me eraan spiegelen. Het is een zelfanalyse aan de hand van de boeken die hij als kind had gelezen, een onderzoek naar het waarom om schrijver en filosoof te worden en uiteindelijk een queeste naar de betekenis van de woorden, want: ‘De woorden zijn er eerder dan de dingen.’

Sartre was schaamteloos, soms cru, teder en altijd interessant.

Zijn woorden waren voor mij toverpoeder dat over me heen werd geblazen waardoor ik stante pede veranderde. Een manier van denken ging hand in hand met een manier van schrijven en een manier van leven en lezen.

En nu stond dat boek in die buurtboekenkast voor de liefhebber. Het was nog een gaaf exemplaar en ik was kwaad en droevig dat het gratis was. Voor sommige boeken moet je iets overhebben. Dat hoeft niet veel te zijn, maar toch…

Ik wilde het meenemen, terwijl ik het uiteraard al twee keer had: in het Nederlands en in het Frans. Ik zou het boek cadeau kunnen doen aan iemand die ik er eerst enthousiast voor had gemaakt. Maar dat had ik in de loop van de jaren al verschillende keren geprobeerd. Zelfs voor de radio (‘Welk boek heeft grote invloed op je gehad?’) en eveneens (zelfde vraag) een keer voor de televisie. Nooit iets op gehoord. Er waren wel andere boeken van Sartre waar men ‘kapot’ van was, maar over De woorden zweeg men.

Zou er nog iemand geïnteresseerd zijn in dit boek?

‘De bibliotheek was de wereld gevangen in een spiegel.’ Het was zo’n regel die je in één keer rijk maakte en zelfvertrouwen gaf. Althans, hij maakte mij rijk. En gaf mij zelfvertrouwen.

Sartre is de afgelopen jaren kapotgemaakt. Zijn geflirt met dictators is hem, misschien wel terecht, nogal kwalijk genomen. Zijn existentialisme is weggezet als gezever. Dat mag zo zijn, maar ik noem mezelf nog steeds ‘een existentialist’. Het is een filosofie die me inspireert en waarbij ik me prettig voel, zoals mijn vriend H. zich nog steeds katholiek noemt, terwijl hij niet meer in God gelooft.

‘De bibliotheek was de wereld gevangen in een spiegel.’ Dat was zo’n regel die je in één keer rijk maakte

De manier waarop Sartre met vrouwen omging zou niet meer door de beugel kunnen. Zijn handen gingen misschien te snel naar plekken waar ze niet thuishoorden. Aan de andere kant was hij ook lief en inspirerend voor zijn minnaressen.

Moest ik het boek nou meenemen of laten liggen?

Ik heb het boek meegenomen. Het was voor mij wéér een schat.

Soms – als ik mezelf weer eens heb betrapt op rechts-conservatieve gedachten – wil ik nog weleens met Jean-Paul in discussie gaan.

‘Je bent vrij om te kiezen’, hoor ik hem zeggen, ‘je moet kiezen alsof je kiest voor de hele mensheid. Er is geen uitgetekend pad dat naar de verlossing leidt.’

Uiteraard schaam ik me soms voor de gedachten die ik heb, maar ik kan niet anders – en ofschoon ik één keer een paar woorden met Sartre heb gewisseld – ben ik nooit werkelijk met hem in discussie geweest.

Simone de Beauvoir beleeft momenteel een revival, wat ik me trouwens goed kan voorstellen. Ze heeft het akkoordenschema vastgelegd waarop verschillende feministische stromingen kunnen improviseren. Er is ook veel kritiek op haar; sommigen vonden haar te afhankelijk in het leven staan. Uiteraard komt Sartre dan ook ter sprake. Nooit meer positief. Men vindt hem hard, meedogenloos, juist tegenover haar.

Maar in De woorden kun je lezen dat hij dat ook tegenover zichzelf was.

Terwijl ik in een café een koffie bestel, lees ik in het boek weer de mij bekende regels. Ik geniet.

Wat een vondst. Iets vinden wat ik al heb, maar wat ik even bij me kan dragen als een medaillon met een portret van een geliefde.