M.J. BRUSSEPRIJS

Schelden op de slager

Eind 2007 vertrekt Greta Riemersma met haar man Saïd en hun drie jonge kinderen naar Marokko om daar correspondent voor de Volkskrant te worden. Ze vestigen zich in de kuststad Kenitra, iets ten noorden van Rabat, waar Saïd is geboren en nog veel van zijn familie woont. ‘Even wat anders dan onze eengezinswoning in Groningen’, zo motiveert de dan veertigjarige Riemersma deze stap in de proloog van Het land van zijn vader. Ze noemde het boek vermoedelijk zo omdat Saïd zelf er al wegtrok op zijn vijftiende, eerst naar Frankrijk, toen naar Nederland. Voor hem is Marokko vooral zijn vaders land. Ze zullen er uiteindelijk drie jaar blijven.

Het boek is het persoonlijke, maar niet ál te persoonlijke verslag van die kennismaking, en een uitstekende introductie voor wie nog maar weinig van Marokko weet. Na de proloog begint het boek al direct met een zoektocht naar details over het leven van Saïds vader, van wie Saïd zelf eigenlijk maar weinig weet. Uit gesprekken met familieleden ontstaat langzaam een brokkelig beeld van de man en zijn levensloop die Riemersma koppelt aan de geschiedenis van Marokko en, specifieker, die van de stad Kenitra. Op zichzelf interessant materiaal, waarvan ik niettemin lang het gevoel bleef houden dat het me te snel werd voorgeschoteld. De proloog van vijf bladzijden is te kort om een band met de verteller – Riemersma – en haar man Saïd te krijgen. Dus waarom zou de lezer zich dan interesseren voor diens vader? Zo zit er weinig spanning in het begin en krijg je het gevoel dat je bij biografieën soms kunt hebben: dat je je eerst door al die voorouders heen moet worstelen.

Ze had misschien beter kunnen beginnen bij zichzelf, Riemersma, die in een haar vreemde, islamitische cultuur is beland, waar ze vaak mee worstelt en die ze probeert te doorgronden. Bij die ontdekkingstocht komen veel bekende thema’s langs, zoals de alomtegenwoordige corruptie, de ambivalente houding van Marokkanen tegenover alcohol, de toegenomen populariteit van de hoofddoek of de even gecompliceerde als archaïsch aandoende man-vrouwverhoudingen. Riemersma laat over al die aspecten haar licht schijnen, wat op zich interessant is, zij het dat ze soms doorschiet. Over het slaan van kinderen, een wijdverbreid verschijnsel dat ook op de school waarop haar eigen kinderen nu zitten nog voorkomt, concludeert ze dat de overheid daar belang bij moet hebben, anders zou men er toch wel wat aan doen? ‘Slaan maakt de geest rijp voor onderdrukking, die later lang niet altijd meer als onderdrukking wordt ervaren. Zo worden Marokkanen in het systeem geslagen en ze werken er zelf aan mee.’

Hier had een redacteur in moeten grijpen. Dat geldt ook, wat mij betreft, voor de vaak wat achteloze manier van formuleren, die soms zelfs respectloos aandoet. ‘Op een dag beland ik voor een reportage in een gat dat Souk-Telata heet.’ Als Riemersma zelf het al zo beschrijft, waarom zou de lezer zich dan nog moeten interesseren voor zo’n ‘gat’, waar ze ‘belandt’?

Ze vindt het soms ook moeilijk ’s lands wijs te accepteren, vooral de man-vrouwverhoudingen storen haar, op zichzelf niet zo vreemd als je afkomstig bent uit Nederland. Als een slager zich louter tot haar man Saïd richt, en Riemersma negeert, maakt dat haar woedend en begint ze nog in de slagerij zelf tegen Saïd ‘te schelden over dit debiele gedrag’. Hoe begrijpelijk het ook is dat Marokko Riemersma soms te veel wordt, het gaat betrekkelijk ver zoiets dan ‘debiel gedrag’ te noemen. Ook gebeurt het vaker dat ze haar frustraties afreageert op haar man, die zoiets meestal gelaten ondergaat. Vooral voor hem ga je als lezer steeds meer sympathie voelen. Het heeft dan iets ironisch tegen het einde van het boek te lezen dat Riemersma Marokkaanse vrouwen als ‘dragonders’ beschouwt.

Door het gebrek aan spanning, aan een echt verhaal, en de wijdlopige manier van vertellen, is het een boek geworden dat maar doorkabbelt. Dat is jammer, gezien de moeite die Riemersma er zichtbaar in heeft gestoken.

Greta Riemersma. _Het land van zijn vader: Een Marokkaanse familiegeschiedenis. Podium, 334 blz., € 19,50_