Media

Schetennieuws

Er was eens een tijd - hij lijkt als uit een sprookje - dat het nieuws grotendeels uit gebeurtenissen bestond, zaken die maakten dat de situatie van vandaag anders was dan die van gisteren. Die tijd raakt met de dag verder voorbij - met dank aan Daniel Boorstins boek The Image, anno 1961. Niet dat er in de wereld niets verandert. Natuurlijk, er verandert voortdurend van alles en een flink deel van het nieuws gaat daar ook over.

Maar een steeds groter deel van het nieuws gaat over iets volstrekt anders, over wat je met een vies woord ‘schetennieuws’ zou kunnen noemen. Het heeft geen betrekking op gebeurtenissen, het gaat enkel over meningen of beelden en op het eerste gezicht gaat het dus 'nergens’ over. Er is immers niets veranderd, er is niets gebeurd en er is ook niets te zien. Daarentegen verspreidt dergelijk nieuws in de meeste gevallen onevenredig veel vieze lucht. Om de stank te verdrijven beginnen derden vervolgens eigen luchtjes te verspreiden die door de stinkers van het eerste uur weer weggewuifd worden waarop… Gevolg: één grote stinkpartij.
Van dit journalistiek hondenparadijs hebben we afgelopen weken weer fraaie staaltjes te zien gekregen. In de meeste gevallen werden die staaltjes tot stand gebracht door de scheet-app van het Amerikaanse bedrijf Twitter. Niet dat die app niet handig is. Dat is hij zeker, ik gebruik hem ook (@chrisvanderheij), zij het uitsluitend voor één doel: om mensen die dat interessant vinden ('volgers’) te vertellen over nieuwe ontwikkelingen, artikelen, rapporten en gebeurtenissen op het snijvlak van (moderne) media en maatschappelijke verandering, in het bijzonder democratisering. Bijkomend voordeel is dat ik die artikelen aldus meteen archiveer. Het is slechts één van de vele handigheden van Twitter.
Een ander is dat het medium ertoe dient echt nieuws razendsnel te verspreiden. Voorzover ik weet was de eerste keer dat dit gebeurde na de aanslagen in Bombay, eind november 2008. Het medium stond nog in de kinderschoenen, was iets meer dan een jaar oud, maar begon precies op dat moment, onder meer 'dankzij’ die gebeurtenissen in Bombay, zijn zegetocht. Opeens realiseerden velen zich dat er naast mobiele telefoons en sms'jes een nog sneller nieuwsmedium was. Vervolgens kreeg Twitter in 2009 nog een extra boost door de zogenaamde twitterrevoluties in Moldavië en Iran. Hier werd het medium niet alleen gebruikt om nieuws te verspreiden maar ook om mensen bij elkaar te roepen voor flash mobs . Eenmaal zo ver hoort het medium er helemaal bij.
Helaas zijn de drie nuttige functies van Twitter (archiveren, verspreiden en oproepen) in de huidige twittercratie in toenemende mate ondergeschikt geraakt aan een vierde: afscheiden. Elke gek scheidt via Twitter af wat hem uitkomt. Nu zou dat niet zo erg zijn als die derrie meteen terechtkwam waar hij hoort - het virtueel riool - maar helaas is dat niet het geval. Voortdurend komt dergelijke troep naar boven, wordt op Twitter geretweet, door computer, tv, radio, krant de huiskamer in gestuurd en begint vervolgens het nieuws dermate te beheersen dat het echte nieuws eraan ondergeschikt raakt. Neem het gezeur van de afgelopen week over de hoofddoek van Beatrix, de vriendin van Bleker, de scriptie over de PVV of het halalvlees - en dan ben ik nog verre van uitputtend. Wat een onzin, maar wat een aandacht!
Technische ontwikkelingen sturen maatschappelijke bewegingen. Je ziet het in de loop van de tijden vaak. Radio jaren dertig. Tv jaren zestig. Internet nu. Tegelijkertijd ligt de verhouding andersom: dat maatschappelijke ontwikkelingen technieken oproepen waaraan behoefte bestaat. In zoverre past Twitter perfect bij onze ADHD-cultuur. Hup een nieuwe impuls, weer een, nu een andere en dan nog een, onophoudelijk. Het ligt voor de hand dat de meeste aandacht uitgaat naar degenen die a. dit mechanisme begrijpen, b. beheersen en ook nog eens c. hoog in de boom zitten. Deze combinatie draagt er dan ook toe bij dat Wilders verreweg de meest spraakmakende politicus van dit moment is. Hij begrijpt beter dan wie ook hoe onze staccatocultuur werkt. Hij beheerst magistraal de kunst van de oneliner. Én hij zit hoog in de boom.
Meer nog: de drie tendensen versterken elkaar, de bekende 'eigen dynamiek van het proces’. Gevolg hiervan is dat Wilders het ondanks tegenwind almaar beter doet. Toch ligt de belangrijkste verklaring voor dat succes niet bij de man zelf - dat is zelden het geval. De belangrijkste verklaring is dat anderen zijn succes proberen te evenaren en in zijn, om het modieus te zeggen, 'frame’ stappen - twitteren, oneliners de wereld in sturen - maar juist daardoor bijdragen aan hetgeen ze willen tegengaan. Het is dan ook onjuist Wilders de schuld te geven van de moderne overvloed aan schetennieuws. Hij is niet meer dan de aangever, Koning Scheet zo je wilt. De schuld ligt bij het klankbord: onze cultuur, onze politiek, ons nieuwscomsumptiegedrag. Wilders doet weinig anders dan geven waarom gevraagd wordt. En dat doet hij, eerlijk is eerlijk, meesterlijk.