Schipperen

Van de Partij van de Arbeid mag de Joint Strike Fighter niet meer kosten dan 4,5 miljard euro. Maar wat kost de veiligheid van een land nu precies? De partij heeft moeite om een duidelijke lijn te kiezen.

Toen pvda-Kamerlid Michiel Servaes onlangs een partijbijeenkomst over de Joint Strike Fighter afsloot, zei hij veel principiële bezwaren te hebben gehoord tegen de aanschaf van het Amerikaanse gevechtsvliegtuig. Maar dat klopte niet. Het merendeel van de aanwezigen was weliswaar tegen de aankoop van de jsf, maar principieel waren de bezwaren niet. Dat verklaart het gezwabber van de pvda in de afgelopen jaren en maakt het voor de pvda ook zo moeilijk om tegen de aanschaf te blijven, ook al was dat nog het standpunt in het laatste

Medium den haag 39 2013 schipperen

verkiezingsprogramma.

De tegenstanders binnen de pvda vinden het vliegtuig te duur, zijn bang voor te veel geluidsoverlast of vinden dat Europa moet samenwerken en dat andere Europese landen dit soort vliegtuigen maar moeten kopen. Het is kritiek waaraan tegemoet kan worden gekomen of die kan worden gepareerd als een partijtop dat wil. En dat wil de pvda-top nu ze regeert met de vvd, die altijd voorstander van de jsf is geweest.

De kritiek wegnemen doet de pvda door een grens te stellen aan het maximale bedrag dat aan de vliegtuigen mag worden besteed. Door bij de ontwikkeling van het toestel de geluidsnormen in de gaten te houden. En door erop te wijzen dat Europa geen regering kent die een eigen leger kan aansturen, waardoor Nederland nog in grote mate in de eigen veiligheid moet kunnen voorzien. Met als wedervraag daaraan toegevoegd, zou ik willen voorstellen, of de tegenstanders zelf eigenlijk wel voor een dergelijk vergaand Europa zijn.

Toch zit er voor de pvda bij het op deze wijze tegemoet komen aan de kritiek een adder onder het gras. Die adder zit precies daar waar de discussie veel meer over zou moeten gaan: de veiligheid van Nederland in de wereld van nu en het soort defensie dat daarbij past.

Als die veiligheid voor de pvda belangrijk is, en dat blijkt het te zijn gezien de argumenten waarmee de aanschaf van de jsf nu wordt onderbouwd, dan zou er wel eens juist méér geld voor defensie nodig kunnen zijn. Zo is het rapport van de Algemene Rekenkamer, waar de pvda nu haar kritische vragen aan het kabinet op baseert, namelijk ook te interpreteren. Maar dat hoort de partij die de internationale solidariteit hoog in het vaandel zegt te hebben staan liever niet.

Vorige week benadrukte pvda-minister Frans Timmermans van Buitenlandse Zaken, ooit zelf tegen de aanschaf, dat hij en zijn collega-pvda-ministers nu voor de aanschaf van de jsf zijn, omdat ze gezien de geweldsdreigingen in de wereld ervoor kiezen Nederland met een nieuw gevechtsvliegtuig mee te laten doen op het hoogste geweldsniveau. Bij dat laatste past volgens hen alleen de geavanceerde techniek van de jsf.

Het kabinet denkt dat het uitgetrokken bedrag van 4,5 miljard euro genoeg is om in totaal uit te komen op 37 toestellen. Dat aantal zou dan weer voldoende zijn om één volwaardige militaire missie te kunnen uitvoeren. De Algemene Rekenkamer zet vraagtekens bij juist deze twee punten.

Op dit moment, zo concludeerde de Rekenkamer vorige week, zijn de financiën rondom de jsf weliswaar maximaal onderbouwd, maar dat biedt volgens haar geen zekerheid dat het ministerie van Defensie de kosten de komende jaren binnen die perken kan houden. Vervolgens vraagt de Rekenkamer zich af of Defensie wel goed heeft berekend dat 37 toestellen voldoende zijn om één volwaardige missie te kunnen uitvoeren. Oftewel: misschien is zelfs met 37 toestellen de defensie-ambitie, de veiligheid van Nederland, niet waar te maken en al helemaal niet als het nog minder vliegtuigen zouden worden.

Maar hoe staat het dan met onze veiligheid als de pvda vasthoudt aan de grens van 4,5 miljard euro? Voor die veiligheid is die jsf toch nodig volgens Timmermans en zijn collega-ministers en ook partijleider Diederik Samsom zelf?

In dat licht bezien is het vreemd dat Samsom afgelopen zaterdag op de ledenraad in Zwolle zei dat ‘het feest niet doorgaat’ als het geen 37 vliegtuigen worden of als het geluid niet binnen de normen blijft. Kiest Nederland dan zonder de jsf ineens voor minder veiligheid? Gaan ze daarmee schipperen? Die vragen zouden Samsom, Timmermans én de pvda-fractie eens moeten beantwoorden als ze niet verstrikt willen raken in de nu gekozen strategie.

Dat geldt des te meer omdat de Rekenkamer er ook op wijst dat door de keuzes die het ministerie van Defensie maakt ook de inzet van de luchtmobiele brigade van de landmacht beperkter zal zijn, evenals dat de ambitie van de marine is verlaagd doordat het ministerie heeft besloten een reeds besteld schip niet in gebruik te nemen. Zijn die keuzes gemaakt om de jsf te kunnen financieren en eet de luchtmacht daarmee de landmacht en de marine langzaam op? Of zijn op deze onderdelen ambitieniveaus bijgesteld omdat er sowieso onvoldoende geld is uitgetrokken voor de defensie van Nederland om het eigenlijk gewenste ambitieniveau overeind te houden?

Het was tekenend dat pvda-defensiewoordvoerder Angelien Eijsink op de ledenraad verheugd leek dat het debat eindelijk eens over defensie ging. Maar dan wel alleen over de jsf en de angst dat de partij niet meer geloofwaardig is na al dat heen en weer gewip tussen het ja- en het nee-kamp. Dat heeft de partij vooral aan zichzelf te danken.

Het zou van moed getuigen als de pvda die discussie verder zou trekken. Wat overigens ook geldt voor de vvd en het parlement als geheel. Wilt u een bijdrage leveren aan de Arabische lente in Libië, roept u om ingrijpen in Syrië, wilt u de bescherming van de koopvaardij tegen piraten? Dan kost dat geld. En ja, dat kan dan niet worden besteed aan zorg. Het is kiezen of delen.