Schoon schiphol

AD MELKERT werd ‘horendol’. Wim Kok had ‘geweldig de pest in’, maar de milieuorganisaties lachten in hun vuistje. De ‘dubbeldoelstelling’ van het kabinet, meer vliegtuigen tegen minder overlast, leek een half jaar geleden al wat onwaarschijnlijk, met de presentatie van het nieuwe Gebruiksplan van Schiphol is formeel gebleken dat het gewoon onmogelijk is. De luchthaven zelf en de commissie-In ‘t Veld die het kabinet adviseerde, hielden aan het begin van het jaar vol dat de win-winsituatie wel te realiseren was. Via ingenieuze methoden die de 'absurditeiten’ en ‘onvolkomenheden’ in het meetsysteem verhielpen, zouden minder woonhuizen belast worden. In februari van dit jaar werd op basis hiervan besloten het verzoek van Schiphol om te mogen groeien in te willigen: honderdduizend extra vluchten in vijf jaar, mits het milieu er beter op wordt of in ieder geval niet slechter.

Het Gebruiksplan 1999 werd op 9 september aan minister Netelenbos van Verkeer en Waterstaat aangeboden. In het plan is uiteengezet hoe Schiphol haar vluchten het komende jaar - ingaande 1 november - over de verschillende start- en landingsbanen verdeelt en welke consequenties dit heeft voor het milieu. Het nieuwe gebruiksplan is gebaseerd op 396.700 ‘vliegbewegingen’ per jaar. Volgens de milieunormen uit de Planologische Kernbeslissing (PKB) van 1995 mochten maximaal 15.100 woningen belast worden. Dat wil zeggen: 15.100 woningen die binnen de zogenaamde 35 Ke-contour vallen, een grens waarbinnen de wetgever geluidsisolatie dan wel sanering van woningen noodzakelijk acht. In het nieuwe gebruiksplan wordt een maximum van 14.059 woningen genoemd. Prima onder de marge dus, zegt Schiphol.
IN DEN HAAG is echter geschrokken gereageerd. Het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium had op grond van gegevens van Schiphol eerder berekend dat bij een maximum van 460.000 vluchten slechts rond de 12.000 woningen zwaar belast zouden worden. Op 16 april zijn deze cijfers door de toenmalige ministers van Verkeer en Waterstaat en Milieubeheer, Jorritsma en De Boer, in de Kamer verdedigd. De verrassing was daarom groot toen Schiphol vorige week met de ruim 14.000 belaste woningen op de proppen kwam.
De luchtvaartdirectie zelf is er steeds vanuit gegaan dat de grens van 12.000 woningen een 'streven’ is en geen vast gegeven, 'al krijgt dit steeds meer het karakter van een nieuwe grens’, aldus een woordvoerder in dagblad Trouw. Het getal komt ook niet voor in het Uitvoeringsmemorandum van afgelopen mei. Juridisch gezien is dit kabinetscijfer ook nog niet hard, gaf premier Kok tijdens de Algemene Beschouwingen toe. Pas als het PKB is aangepast, waartoe de Tweede Kamer in april heeft besloten, kan Schiphol hier aan gehouden worden. Ondertussen liggen de nieuwe geluidscijfers uit het Gebruiksplan 1999 van Schiphol op tafel en heeft minister Netelenbos vrijwel direct het plan verworpen, zo bleek tijdens de Algemene Beschouwingen. In het Journaal zei Netelenbos dat er een beter plan moet komen. Als dit niet komt, dan zouden er wel eens vluchten geschrapt moeten worden.
'Het tij lijkt te keren’, schreven de Stichting Natuur en Milieu en de Vereniging Milieudefensie hierop afgelopen vrijdag in de Volkskrant. Iets te vroeg gejuicht. De minister heeft namelijk voor haar beurt gesproken. Pas als de Commissie Geluidhinder Schiphol (CGS) advies heeft uitgebracht kan Netelenbos zich uitspreken over het nieuwe Gebruiksplan, zegt secretaris J.C.M. van der Pluijm van de commissie. De CGS bestaat uit lokale overheden, milieu- en bewonersgroepen en de luchtvaartlobby en is voor Schiphol het belangrijkste adviesorgaan van het ministerie van Verkeer en Waterstaat. Van der Pluijm: 'Op 7 oktober komt onze commissie in zijn geheel bij elkaar om te praten over het Gebruiksplan. De verschillende belangen van de leden zullen dan tegenover elkaar worden gezet om te komen tot een gezamenlijk advies aan de minister. Niet eerder dan een week hierna adviseren wij de minister. Pas dan kan zij het plan afwijzen.’
De woordvoerder van minister Netelenbos: 'Het bericht dat de minister het Gebruiksplan formeel heeft afgewezen is onjuist de wereld ingekomen. De minister heeft slechts een signaal willen afgeven dat het voor haar onacceptabel is dat tegen eerdere afspraken in tweeduizend woningen extra belast worden. De bal ligt nu bij Schiphol om deze cijfers aan te passen.’
Van der Pluijm van de CGS: 'Het is vaker voorgekomen dat Schiphol op het laatste moment met andere berekeningen komt omdat de minister in de pers heeft laten merken bezwaar te hebben tegen bepaalde cijfers. Dit wordt als aanvulling op het Gebruiksplan verstrekt. Onze commissie kan dan meteen met de nieuwe cijfers aan de slag.’ Van Schiphol hoeven andere cijfers evenwel niet verwacht te worden. Hier wordt vergeefs gewacht op een officiële brief waarin de minister aangeeft wat er anders moet, bleek afgelopen vrijdag. 'Signalen in de pers, daar hebben we niets aan’, zei een woordvoerder.
Niet bekend
DE VERWARRING rond de cijfers over geluidsoverlast maakt ondertussen niet alleen PvdA-fractievoorzitter Ad Melkert 'horendol’, maar ook zijn Schiphol-expert Rob van Gijzel. 'Het is ongelooflijk hoe alles door elkaar loopt. Niemand kan er nog een touw aan vastknopen. Er zijn dit jaar wel vier gebruiksplannen geweest, met steeds andere cijfers. De schoon-schipnotitie waar Melkert vorige week voor pleitte is absoluut noodzakelijk. Het moet nu eens duidelijk worden wat de juiste cijfers zijn en wanneer deze aan wie zijn aangeboden.’
Inmiddels wordt bij Verkeer en Waterstaat aan de nulnotitie gewerkt. De milieuorganisaties zien weinig heil in zo'n nieuw onderzoek omdat ze verwachten dat dit veel tijd in beslag zal nemen en niet op de korte termijn, voordat het nieuwe Gebruiksplan ingaat, helderheid kan geven. Van Gijzel vindt dit 'onzin’. Hij zegt dat binnen drie weken in de Kamer over het stuk gesproken kan worden.
Voor extra misverstanden zorgde oud-minister De Boer door vorige week in Buitenhof te suggereren dat zij in juni al over andere cijfers zou beschikken dan ze in april met haar collega Jorritsma van Verkeer in de Kamer had besproken. De onduidelijkheid over de cijfers was voor haar reden om niet meer op het ministerie terug te keren. Waar De Boer deze twijfel vandaan haalde, was voor CDA-leider De Hoop Scheffer tijdens de Algemene Beschouwingen de grote vraag.
Van Gijzel: 'Ik vroeg een dag na het interview in Buitenhof waar De Boer die cijfers vandaan had. Zij zei toen: “Die komen van jou.” Het schijnt dat ik haar iets heb toegefluisterd op basis van een brief die van Verkeer en Waterstaat naar de Kamer is gestuurd. Waarschijnlijk is hier wat fout gegaan, want op dit moment is 12.000 woningen naar mijn idee het laatste wat we als Kamer gehoord hebben.’
HET HAAGSE RUMOER illustreert goed het gegoochel met cijfers dat Schiphol tot strategie heeft verheven, zegt Phon van den Biesen, advocaat van de Vereniging Milieudefensie. Hij is ervan overtuigd dat de tegenstrijdige cijfers die Schiphol naar buiten brengt deel uitmaken van een vooropgezet plan. 'Het is een doelbewuste strategie van de luchthaven iedereen in verwarring te brengen. De cijfers veranderen van dag tot dag. Ze brengen eerst een heel rooskleurig beeld om een goede sfeer te kweken, en even later wordt dit weer bijgesteld en komt men met minder gunstige berekeningen voor de draad.’
Ook in zijn pleidooi voor de Amsterdamse rechtbank wond de advocaat er geen doekjes om. 'De geschiedenis van de groei van Schiphol is een aaneenschakeling van theaterstukjes, een opeenstapeling van broken promises, en een aaneenrijging van fantasierijke scenario’s die slechts één kenmerk gemeen hebben: zij hebben meestal weinig met de werkelijkheid te maken en dienen slechts om politiek en samenleving op het verkeerde been te zetten.’
Zoals een Amsterdams café zich aan de sluitingstijden moet houden en geen bevoorrechte positie krijgt, moet ook Schiphol zich houden aan de afspraken die met de overheid zijn gemaakt, betoogde Van den Biesen dinsdag in de rechtbank. Dat Van den Biesen met deze stelling de steun heeft van de Tweede-Kamerfractie van GroenLinks bleek vorige week tijdens de Algemene Beschouwingen. Het monotone verhaal van minister-president Kok met zo nu en dan brave interpellaties van de oppositie werd donderdagmiddag even na de lunchpauze ruw onderbroken door een heuse woordenwisseling tussen GroenLinks-leider Paul Rosenmöller en Kok. Het was 'woordbreuk’ van Kok als het kabinet het komende jaar Schiphol weer zou toestaan de grenzen te overschrijden. Het gedoogbeleid dat voor 1998 was vastgesteld, zou 'voor één keer, maar nooit meer’ zijn. In de Kamer veranderde Kok dat in 'één keer, maar nooit meer zó’, waarmee hij de weg vrij maakte voor het curieuze 'anticiperend gedogen’. 'Woordbreuk? Geen sprake van’, zei Kok.
EIND JULI bepaalde de Raad van State in een zaak die was aangespannen door milieu- en bewonersorganisaties dat de minister van Verkeer en Waterstaat in de Aanwijzing voor Schiphol niet alleen geluidsnormen maar ook grenzen voor veiligheid, gezondheid, stank en luchtvervuiling moest opnemen. Voor de aanleg van de vijfde baan betekent dit een uitstel van minimaal één jaar. Met alle onteigeningsprocedures erbij zal niet eerder dan in 2004, 2005 de baan aangelegd kunnen worden, zei Wijnand Duyvendak van Milieudefensie afgelopen zondag in het Bulderbos, een stukje grond bij Schiphol dat door in te spelen op de onteigeningsprocedures de geplande vijfde landingsbaan moet tegenhouden.
Het overwinningsfeestje van de milieubeweging dat door de Raad van State-uitspraak was ingegeven, werd opgeluisterd door de presentatie van een nieuw voorstel 'voor een selectieve ontwikkeling van de luchtvaart in Nederland’. Dit voorstel van Milieudefensie en de Stichting Natuur en Milieu bevat een zespuntenplan voor de politiek 'om te voorkomen dat Schiphol de milieugrenzen blijft overschrijden’. De auteurs zijn opvallend coulant: de kerstcharters naar de zon mogen niet uitvallen. De milieuorganisaties accepteren het economisch belang van de luchtvaart, maar komen met zes beleidsvoorstellen voor de toekomst. Het begin van een groen poldermodel, waar tijdens de verkiezingen over werd gefilosofeerd, lijkt nabij.
Al langer strijden de milieuorganisaties voor een belastingheffing op kerosine en vliegtickets en ook nu weer staat dat bovenaan het wensenlijstje van het zespuntenplan. Hiernaast wordt voorgesteld een premie van honderd gulden per vliegtuigstoel in rekening te brengen voor bestemmingen die binnen zes uur per trein kunnen worden bereikt. Het aantal nachtvluchten moet worden teruggebracht door ze duurder te maken, er mag geen financiële bevoordeling meer komen voor passagiers die overstappen en voor vrachtvliegtuigen. Er moet een verbod komen op binnenlandse vliegreizen en er moet voor de luchtvaartsector een beloning komen bij milieutechnologische vooruitgang.
De minister van Verkeer en Waterstaat heeft nog niet op de plannen gereageerd, maar de milieuorganisaties hebben goede hoop om tot besprekingen te komen. Tot 1 november, als het nieuwe gebruiksplan in werking treedt, kan er nog een hoop veranderen. 'Het worden spannende maanden’, in de woorden van Wijnand Duyvendak. En het uitzoeken van de juiste cijfers wordt nog 'a hell of a job’, aldus Wim Kok.