Nee, dan Schopenhauer. Begonnen als pessimist, kwam hij in zijn laatste boek (Bespiegelingen over levenswijsheid) tot een gematigd positieve levensopstelling. Uiteindelijk, zo meende de filosoof, moet men, in onze door en door slechte wereld waar het gepeupel en kruideniers de dienst uitmaken, zijn eigen leven leiden, er het beste van maken en verantwoordelijk zijn voor datgene waarvoor men verantwoordelijk is.
Thomas Mann noemde in een in 1937 geschreven essay Schopenhauers pessimisme een humanistisch pessimisme dat, ‘aangezien het humanisme in de regel optimistisch retorisch gekleurd is, iets geheel nieuws vertegenwoordigt en op het gebied van de levensovertuiging een grote toekomst heeft.’ De Tweede Wereldoorlog zou binnen enkele jaren uitbreken…
Nijmegen, RONALD PUMA