Schuiven met miljarden

9 min 4,5 min 2 plus 7,5 = 9 plus 1 = Paars II (*)
Hoe eenvoudig is soms het formeren van een kabinet. Na enkele kleine presentjes aan D66 (in Sinterklaastijd zou je het surprises noemen, want ze bestonden vooral uit verpakking) vond de afgelopen weken het echte werk plaats. Dat werk, zo blijkt, bestaat uit het schuiven met miljarden. Over maatschappelijke problemen - de verlelijking van Nederland bijvoorbeeld, of de stokkende multiculturele samenleving, of de uit z'n voegen barstende mobiliteit, of de pakweg 500.000 mensen die definitief buiten de samenleving lijken te staan - daarover hebben we de onderhandelaars eigenlijk niet gehoord. Optellen en aftrekken, daar ging het om.

Zeker, de miljarden die beschikbaar zijn voor ‘nieuw beleid’ worden deels ingezet voor zorg, onderwijs en infrastructuur, maar de onderhandelaars wekten geen moment de indruk dat zij straks aan het regeren slaan om samen maatschappelijke problemen op te lossen. Het 'nieuwe beleid’ is de hobby van de PvdA; de VVD gaat regeren om de belastingen en het financieringstekort te verlagen; D66 gaat regeren om VVD en PvdA te laten regeren. Vanaf de eerste dag van de onderhandelingen lijdt Paars II aan een totaal gebrek aan een gezamenlijk perspectief. Dat, en niet de veelbesproken achterkamercultuur, is het probleem van deze formatie. En wordt het probleem van de nieuwe regering.
Negen miljard voor nieuw beleid klinkt niet slecht. De PvdA-onderhandelaars zijn als een kind zo blij: dat is precies wat wij in ons verkiezingsprogramma hadden staan! Maar anders dan in dat verkiezingsprogramma wordt het nieuwe beleid vrijwel geheel betaald door bezuinigingen op ander beleid (7,5 miljard). Sterker nog, de extra uitgaven voor de zorgsector worden deels opgebracht door… de zorgsector.
Dat kunnen best verstandige verschuivingen zijn, maar het nieuwe kabinet afschilderen als 'investeringskabinet’ (Wallage) gaat dan wat ver. Er wordt netto precies anderhalf miljard geïnvesteerd, meer niet.
Door de lastenverlichting die Paars II in petto heeft, komt de economische groei de komende vier jaar vrijwel voor honderd procent ten goede aan de private sector. De publieke sector moet het hebben van verschuivingen binnen diezelfde publieke sector. De Nederlander gaat dankzij de economische groei de komende vier jaar gemiddeld zo'n tien procent meer verdienen maar betaalt daarover geen cent belasting, dankzij lagere belastingtarieven. Op het laatste moment zijn de PvdA-onderhandelaars bovendien overstag gegaan voor de VVD-eis om alle 'meevallers’ - dat wil zeggen alle extra belastinginkomsten die voortkomen uit een hogere economische groei dan de twee procent waar Paars mee rekent - te bestemmen voor verlaging van het financieringstekort en wederom lastenverlichting.
De afgelopen weken bleek weer eens hoe sterk het liberale discours ook de media in de greep heeft. Het uitgeven van geld aan maatschappelijke problemen heet steevast 'leuke dingen doen’ en wordt afgeschilderd als potverteren, terwijl de VVD bezig is met het echte werk, het verlagen van het financieringstekort en het verlagen van de belastingen. Je zou bijna vergeten dat in verkiezingstijd álle partijen de mond vol hadden over schrijnende toestanden in onderwijs, zorg, sociale zekerheid.
Veel zal straks afhangen van de opstelling van de fracties, niet in de laatste plaats de regeringsfracties, in de Tweede Kamer. De regeringsfracties zetten weliswaar hun handtekening onder het Regeerakkoord, maar volgens PvdA-fractievoorzitter Wallage is dat akkoord 'beslist niet heilig’. 'Volksvertegenwoordigers hebben te allen tijde hun eigen verantwoordelijkheid bij het bepalen van hun stem’, zo zei hij twee weken geleden tijdens het Kamerdebat over de formatie.
Er is, gezien de chaos in het CDA, geen alternatief voor Paars II. Maar de afwezigheid van een alternatief is een tamelijk droeve en smalle bestaansreden voor een kabinet.
* Van de 9 miljard die dankzij economische groei en 'inverdieneffecten’ beschikbaar is, wordt 4,5 miljard weggegeven in de vorm van belastingverlaging en 2 miljard gaat naar vermindering van het financieringstekort. Blijft over 2,5 miljard. Tel daarbij 7,5 miljard aan opbrengst van bezuinigingen, en zo heeft de overheid 9 miljard voor nieuw beleid en 1 miljard voor 'onvoorziene gebeurtenissen’.