Menno Hurenkamp

Schuivende panelen

Politiek is een hellend vlak. Het helt over van links naar rechts, om precies te zijn. Begin je links, dan schuif je door de zwaartekracht van je jaren vanzelf wat meer naar rechts. Dit fenomeen is losjes gezegd de «wet van de oude lul». Die oude lul zegt immers: «Tja, natuurlijk was ik vroeger wat radicaler, maar toen was ik jong, dan zijn de dingen simpel», en beroept zich op voortschrijdend inzicht. Volgens nieuwe radicalen is dat beroep op nieuwe inzichten liposuctie van de geest — om ruimte te maken voor zijn tweede huis, zijn Harley-hobby en zijn voorkeur voor het koken met truffels laat de oude lul zijn idealen weglekken. Maar ik denk dat hij oprecht is. Als zijn vuur om onrecht aan de kaak te stellen geblust is, hoe zal hij dan moeten fingeren dat het nog brandt?

Ondertussen wordt de wet van de oude lul (WOL) een van de sterkste politieke verklarings mechanismen van dit moment. Dit is geen oprisping van een zure zijlijner, maar een droge constatering. Naar het zich laat aanzien zijn straks de lijsttrekkers van alle relevante politieke partijen onderhevig aan de WOL. Dat Ad Melkert Wim Kok opvolgt bij de PvdA staat vast. Als iemand anders dan Gerrit Zalm lijsttrekker wordt van de VVD gooien de liberalen moedwillig zand in de eigen machine. De Hoop Scheffer en Rosenmöller zijn al lijsttrekker en maken geen aanstalten in te rukken. Al deze heren zullen zonder enige terughoudendheid vertellen dat zij vroeger inderdaad lid waren van de PvdA (Zalm), D66 (De Hoop Scheffer), PPR (Melkert) en de KEN ml (Rosenmöller). Voor de goede orde en de jonge lezer: de laatste twee partijen waren klein-linkse bewegingen uit de jaren zeventig, van meer of minder marxistische aard.

De WOL wordt bepaald door een horizontale en een verticale kracht. Het hanteren van deze krachten is van doorslaggevend belang voor je politiek leiderschap. De horizontale kracht is niets anders dan timing. Weten hoe de hazen lopen, heet dat in politieke kringen. Deze bepaalt het overstappen naar een andere partij als jij of je partij niet aan de bak komt. De verticale kracht bestaat eruit dat elke Nederlander steeds meer te verliezen heeft — arme en rijke mensen zijn er op vooruitgegaan — dus een toenemende behoudzucht is voor iedere politicus geboden.

Het wisselen van partij is van alle tijden — kniezen over opportunisme is heimwee naar een tijd die niet was. Dat inmiddels iedere toonaangevende lijsttrekker er vatbaar voor is, toont hooguit nog eens aan dat iedereen dichter op elkaar gekropen is en dat personen belangrijker worden dan programma’s. Deze generatie politiek leiders bestaat uit mannen die zich stuk voor stuk profileren als weloverwogen, rationeel, vóór alles begaan met het resultaat, niet met een ideaal. Volgens de voorspellingen zou na Paars de politieke strijd weer opleven. Dat veelbelovende licht breekt zacht op het hellend vlak van deze koele minnaars van de macht.