Showlijers

Of een film echt werkt, weet je pas zeker als hij wordt losgelaten op een volle zaal met gretige toeschouwers. Heavenly Creatures van de Nieuwzeelandse regisseur Peter Jackson doorstond op de fameuze Volkskrantdag van het Rotterdamse festival vijf maal met glans zijn Nederlandse vuurdoop. Jackson bezit het bijzondere vermogen om zijn publiek op het ene moment hemelhoog te laten juichen, om het enkele ogenblikken later dodelijk verdrietig te maken. Hij imponeert met virtuoze filmische hoogstandjes en charmeert met een ironisch gevoel voor kits en kleinburgerlijkheid.

Jackson is zo'n zeldzame regisseur die alles beter lijkt te kunnen dan een ander en dat ook graag laat zien. In mijn schooltijd noemden we zo iemand een showlijer. O ja, zonder d en met een lange ij zoals de teringlijder en niet zoals de leider van de show), wat natuurlijk niet positief was bedoeld, maar waar toch altijd iets van bewondering in doorklonk - een bewondering die de gewone uitslover moest ontberen. Soms laat hij het feest expres een beetje uit de hand lopen, want bij de betere feesten zijn enkele misdragingen onontbeerlijke ingrediënten van een voldoende opwindend totaal.
Heavenly Creatures is gebaseerd op een waar gebeurd verhaal dat zich voltrok in de verstikkende jaren vijftig van een intens provinciaal Christchurch in Nieuw Zeeland. De schoolmeisjes Juliet Hulme en Pauline Parker hadden ieder een zeer verschillende sociale achtergrond, maar ze deelden een enorme liefde voor fantasieën en verhalen schrijven. Hun vriendschap werd zo hecht dat ze samen leken te verdwijnen in een door henzelf verzonnen fabelwereld. Als hum ouders de vriendschap ongezond begonnen te vinden (homoseksualiteit was toen nog een enge en moeilijk te genezen ziekte) en ze uit elkaar willen halen, nemen ze op een wel zeer drastische manier tegenmaatregelen: ze vermoorden de moeder van Pauline.
Jackson interesseerde zich niet voor de zonder twijfel geschokte reacties van de burgerij, de sensatieverhalen in de pers of de verhandelingen van de rechtbank. Als Honora Parker op spectaculaire wijze de schedel wordt ingeslagen, is de film ten einde. Jacksons belangstelling gaat veel meer uit naar de door de meisjes zelfgeschapen wonderwereld waarvoor hij in de dagboeken en correspondentie van de meisjes fabelachtige bronnen had. De mededeling ‘gebaseerd op ware gebeurtenissen’ wil nogal eens vooraf gaan aan naturalistisch historische reconstructie, maar Jackson koos voor een geheel andere weg. Hij liet geen middel ongebruikt om het wonderland in volle glorie op het doek te brengen. Overdaad schaadt, schijnt wijsheid te zijn, maar in dit geval is de overdaad een lust voor het oog.
Peter Jackson verwierf zich met splatter films als Braindead een achttienkaraatse cultstatus. Gore, bloederige en onsmakelijke horror was zijn specialisme. Bij het maken van dit soort films heeft hij veel vakmanschap opgedaan en dat wordt bij Heavenly Creatures ingezet om alle registers open te kunnen zetten. Heavenly Creatures is beslist geen horror-film, eerder een volstrekt unieke vermenging van komedie, melodrama en fantasy, maar Jacksons vermogen om vreselijk te kunnen uitpakken, blijft ook in heel milde scènes voelbaar aanwezig en geven deze soms vrolijke, soms droevige film een wrange ondertoon. De openingsscene, die komt na een geestig stukje uit een wervingsfilm over Christchurch uit de jaren vijftig, belooft nog de van hem bekende orgie van geweld en bloed, maar al snel wordt duidelijk dat zijn leedvermaak subtielere vormen heeft aangenomen.
Een bewijs voor het feit dat Jackson alles durft, is de manier waarop hij de draak steekt met de grootste showlijer Orson Welles. Een van de belangrijkste van de merkwaardige fantasiepersonages die Juliet en Pauline tot leven wekken, is gemodelleerd naar het barokke evenbeeld van de grillig geniale meesterfilmer. Jackson drukt zijn bewondering uit voor Welles, maar bespot hem tegelijkertijd. Alleen de waarlijk virtuozen kunnen zich dat permitteren en als ik er niet volledig van overtuigd zou zijn dat Jackson tot de waarlijken behoort, had ik dit stukje ongeschreven gelaten.