Showtime

HOEWEL VEERTIG PROCENT van de bevolking daar volgens een Newsweek-poll anders over dacht, kwamen bijna alle Amerikaanse politici en media-commentatoren zeer snel tot de consensus dat elke gelijkenis tussen het recente anti-terroristische offensief van Washington en de film Wag the Dog op louter toeval berust. De enkele Republikeinen die een verband tussen Clintons problemen en de plotse kruisrakettenaanval niet uitsloten, werden door hun eigen partijleiders de mond gesnoerd. ‘Dit was de juiste actie op het juiste ogenblik’, zei Newt Gingrich, die anders zelden een kans voorbij laat gaan om Clinton een hak te zetten.

Wag the Dog is een satire, geen realistisch drama. Het onderliggende thema van de film - dat de politici, de media en Hollywood natuurlijke bedgenoten zijn wier bedrog en manipulatietechnieken elkaar aanvullen - is ernstig maar het verhaal zelf niet. Natuurlijk zou de samenzwering die in de film wordt uitgebeeld in de werkelijkheid niet mogelijk zijn. Ze vereist te veel participanten, van wie niet realistisch gehoopt kan worden dat ze allen hun mond zullen houden om de president te beschermen tegen de weerslag van een seksschandaal. Hetzelfde lijkt waar voor de huidige situatie. De Amerikaanse minister van Defensie en verscheidene topambtenaren van de CIA en het Pentagon die onvermijdelijk betrokken zouden zijn in een samenzwering, zijn Republikeinen. Het is onwaarschijnlijk dat zij bereid zouden zijn om dergelijk politiek risico te nemen, enkel en alleen om Clintons nek te redden.
MAAR ER ZIJN nog andere mogelijke redenen die kunnen verklaren waarom net nu in Washington een consensus is ontstaan over de noodzaak van militair machtsvertoon. De handhaving van de wereldorde vereist ontzag voor Amerika’s militaire slagkracht. Allerlei crises ontstaan wanneer dat ontzag, om welke reden dan ook, begint af te brokkelen. Om dat te voorkomen heeft Washington meer dan eens zijn militaire macht op de wereldbühne geprojecteerd wanneer Amerika’s wil en vermogen om die macht te gebruiken in twijfel werden getrokken.
Het klassieke voorbeeld is de invasie op Grenada in 1983. Vandaag gelooft bijna niemand nog dat de Amerikaanse regering de waarheid sprak toen ze beweerde dat die invasie nodig was om Amerikaanse studenten op het eiland te beschermen en om te voorkomen dat Cuba Grenada zou omvormen tot een ‘communistische militaire basis’. De ware reden van de interventie had niets te maken met Grenada maar wel met Libanon, waar de Amerikaanse troepen net de aftocht hadden geblazen, nadat meer dan 240 mariniers er in een bomaanslag omkwamen. Hoe doorzichtig de leugens van de Reagan-regering ook waren, Republikeinen en Democraten juichten de interventie eenstemmig toe. Niet omdat ze Reagans populariteit willen opkrikken of omdat ze bekommerd waren over Grenada, een speldekop waarvan de meesten nog nooit hadden gehoord, maar omdat gedemonstreerd moest worden dat de nederlaag in Libanon Amerika niet had verlamd.
De indrukwekkendste recente demonstratie van Amerikaanse macht was de Golfoorlog. Men kan zich afvragen of die wel plaatsgevonden zou hebben zonder de onzekerheid die na de Koude Oorlog ontstond over de nieuwe spelregels en de bereidheid van de enige resterende supermacht om zijn macht te gebruiken. Het signaal was duidelijk. In Washington denkt men er met heimwee aan terug.
Het is geen geheim dat leidende kringen in Washington zich al maanden ongerust maken over de toenemende Amerikaanse passiviteit in de wereld. Amerika leek steeds minder interesse te hebben voor wat zich buiten zijn landsgrenzen afspeelde. De agenda van de president en het politieke debat in de Verenigde Staten leken helemaal in beslag genomen door het seksschandaal. De jongste revolte van Saddam Hoessein, Milosevic’ campagne in Kosovo, het in de knel geraakte vredesoverleg tussen Israel en de PLO, en zelfs de bomaanslagen op de Amerikaanse ambassades in Afrika, werden alle toegeschreven aan de groeiende indruk dat Washington te verlamd is door Clintons problemen om buitenlandse uitdagingen het hoofd te bieden. Aangezien het seksschandaal de president zal blijven achtervolgen en Clinton geen ontslag zal nemen zolang zijn populariteit hoog blijft, bestond er een reële vrees dat de situatie in de komende maanden uit de hand zou lopen. Vandaar wellicht dat de Republikeinen na de raketexplosies in Soedan en Afghanistan nog harder juichten dan de Democraten.
Betekent dit dat de aanleiding even artificieel was als voor de invasie van Grenada? Aangezien Washington inzake de schuld van bin Laden aan de bomaanslagen in Afrika en de productie van chemische wapens voor terroristische doeleinden in Soedan, aanklager, jury en rechter speelde en het proces achter gesloten deuren plaatsvond, kan de rest van de wereld er alleen maar naar raden. Wat de Europese leiders niet belet heeft om de Amerikanen op hun woord te geloven. Nochtans leert de ervaring dat voorzichtigheid is geboden. In Grenada bleek een van de militaire doelen die met de grond gelijk werden gemaakt, een hospitaal voor verstandelijk gehandicapten. En de beruchte Cubaanse luchtmachtbasis in aanbouw bleek later een toeristisch vliegveld, gefinancierd met West-Europees kapitaal en met de steun van de Wereldbank.
Reporters zagen in de ruïne van de fabriek in Soedan enkel restanten van farmaceutische producten. Het internationaal onderzoek dat Soedan geëist heeft, kan misschien uitsluitsel brengen. Het is geenszins duidelijk wat Soedan te maken had met de bomaanslagen in Afrika of met bin Laden die er in 1996 werd uitgezet. Misschien wilde Washington Khartoum waarschuwen dat zijn banden met Irak niet langer acceptabel zijn.
DAT DE DOELEN in Afghanistan militair waren en geen 'religieuze school’ zoals bin Ladens aanhangers beweren, mogen we gerust geloven. Aangezien de CIA die militaire basis zelf hielp bouwen tijdens de Afghaanse oorlog, zal ze wel weten waarover ze het heeft. Dat bin Laden verantwoordelijk was voor de aanslagen in Afrika kan waar zijn, maar FBI-directeur Freeh zei afgelopen vrijdag dat het onderzoek pas in een beginstadium is en nog niets heeft opgeleverd dat in een rechtbank als bewijs zou worden aanvaard. Bin Laden zelf werd pas na de raketaanvallen op Washingtons lijst van internationale terroristen geplaatst. Voor de aanvallen meldde de New York Times dat de Taliban bereid waren om over de uitlevering van bin Laden te praten als Washington kon bewijzen dat hij schuldig was aan de aanslagen in Afrika. Dat de Clinton-regering niet op dit aanbod inging, lijkt er op te wijzen dat ze de gelegenheid om een signaal te zenden, niet voorbij wou laten gaan.
En nu is het dus oorlog. 'Dit is de oorlog van de toekomst’, zei Madeleine Albright. De krant USA Today had het over 'het nieuwe gezicht van de oorlog’, waarin 'het slagveld zich voortdurend verplaatst’ en 'wij allen doelwitten zijn’. De CIA waarschuwde dat de kans op terroristische wraakacties in de Verenigde Staten 'zeer, zeer hoog is’. Is het gevaar dan zo groot? Sinds 1987 zijn 98 Amerikanen omgekomen door aanslagen van buitenlandse terroristen. Ter vergelijking: elk jaar worden gemiddeld 85 Amerikanen doodgebliksemd. De kans om door de bliksem gedood te worden is dus veel groter dan om te sterven door een aanslag. Waarom het publiek dan zo bang maken?
Zoals bij elke opgeklopte propagandacampagne is het nuttig om de vraag te stellen wie er belang bij heeft. Het Amerikaanse militair-industrieel complex is een voor de hand liggende kandidaat. Een nieuwe oorlog vereist nieuwe wapens. Alleen al de kosten van de 75 kruisraketten die verschoten werden en nu vervangen moeten worden, overtreffen de jaarlijkse begroting van menig derde-wereldland. De Republikeinen dringen al lang aan op hogere militaire uitgaven en een buitenlandse politiek waarin wapengekletter belangrijker is dan overleg met de VN en Amerika’s bondgenoten. De kans lijkt nu groot dat ze hun zin krijgen.
Clinton en de Republikeinen zijn voorlopig elkaars gevangenen. De president blijft populair, vooral dankzij het gunstige economische klimaat. De Republikeinen moeten dus met hem leven en dat willen ze ook, vanuit de verwachting dat de schandaalsfeer de Democraten in het verkiezingsjaar 2000 zuur zal opbreken. Clinton nam al een groot deel van de binnenlandse politieke recepten van de Republikeinen over om in 1996 herkozen te worden. Het ziet ernaar uit dat hij nu, om zijn vel te redden, ook op buitenlands vlak meer en meer zal doen wat de Republikeinen voorstaan.