MUZIEK

Sick joke

Der Rosenkavalier

Medium rosenkavalier 6

Los van de vraag of Sir Simon Rattle opstijgt naar het niveau van zijn legendarische collega’s Herbert von Karajan en Carlos Kleiber, niemand mag thuisblijven als hij in mei 2011 bij De Nederlandse Opera Strauss’ Rosenkavalier komt dirigeren. De ‘komedie voor muziek’ Der Rosenkavalier (1910), gesitueerd in het Wenen van Maria Theresia, is het perfecte kunstwerk: zingend als Mozart en walsend als Wenen, een roerend muzisch paradijs op aarde - en de eerste opera sinds Mozarts Figaro waarvan de diepte zo misleidend aan de oppervlakte ligt. Nooit vergeet ik de eerste keer dat ik hem hoorde. Ik lachte me gek, met tranen in de ogen. Dan heeft Strauss je waar hij je wil hebben. De mens is in Der Rosenkavalier een sick joke, aandoenlijk of tragisch; aandoenlijk door z'n lachwekkendheid, tragisch door z'n lichte, scherpe inzicht in de gang der dingen.

Medium rosenkavalier 7

Meteen in de eerste akte is het raak. De Feldmarschallin, verstrikt in een liefdeloos huwelijk met haar naamgever, vermaakt zich met haar jonge liefje, de knaap Octavian. Haar boerse neef, baron Ochs von Lerchenau, valt binnen met de vraag of ze iemand weet die zijn aanstaande bruid, het rijke burgermeisje Sofie, de zilveren roos kan overhandigen. Dat wordt Octavian, die uiteraard ter plekke op Sofie verliefd wordt en de stomme Ochs met kolderieke list zijn bruid zal ontfutselen. Maar daar gaat het niet om. Essentieel is wat gebeurt als Ochs het pand verlaat en de Marschallin alleen achterblijft met haar amant. De Marschallin, nog ontzet door de platheid van haar neef, beseft hoe ze zelf als jong meisje 'vers uit het klooster’ tot het huwelijk werd geroepen, staart in de spiegel en voelt zich oud, beklemd door de pathetische vergankelijkheid van het leven. 'Hoe kan het zijn, dat ik de kleine Resi was en dat ik eenmaal ook een oude vrouw zal zijn? (…) Hoe krijgt de lieve Heer dat voor elkaar? (…) Warum versteckt er’s nicht vor mir? Das alles ist geheim, so viel geheim. Und man ist dazu da, dass man’s ertragt. Und in dem “Wie”, da liegt der ganze Unterschied.’ Wat ze ook ziet: dat Octavian haar zal verlaten voor iets jeugdigers. Ze zegt het hem. Hij huilt van ontzetting. Zij stelt hem gerust. Ze zal hem laten gaan, zegt ze in een Duits dat je niet moet vertalen. 'Leicht muss man sein, mit leichtem Herz und leichten Händen halten und nehmen, halten und lassen. Die nicht so sind, die straft das Leben, und Gott erbarmt sich ihrer nicht.’ Je moet Hugo von Hofmannsthal heten om het zo achteloos te kunnen opschrijven. Zelfs zonder muziek, schreef Romain Rolland, is het libretto een genot. 'Sinds de Figaro is er geen gelukkiger huwelijk geweest tussen muziek en tekst.’

Medium rosenkavalier 9

Een advies: beluister vooraf Strauss’ eigen opnamen van de beide Walzer-Folgen met de Staatskapelle Berlin, opgenomen in 1929 en 1941 en vast nog ergens op cd te krijgen. Hartverscheurend goed gedirigeerd met een straussiaanse Schmalz die vederlicht lijkt maar verdrongen pijn is, zoals het hoort in een wals. Leicht muss man sein.

Der Rosenkavalier, mei 2011 bij De Nederlandse Opera. www.dno.nl

première 13 mei 2011 voorstellingen 15* 18 20 23 26 29* mei 2011
Het Muziektheater Amsterdam

aanvang 19.00/*13.30 einde ±23.20/*17.50 er zijn 2 pauzes
start losse kaartverkoop 13 februari 2011

Klik hier voor een fragment