Silvio berlusconi

MEDELIJDEN MET de underdog is een sympathieke menselijke eigenschap. Sommige underdogs maken daar graag misbruik van. Het zij ze vergeven. Maar als de arme drommel in kwestie de rijkste man van West-Europa is, eigenaar van drie nationale tv-kanalen, een politieke partij, een voetbalclub en nog veel meer, dan is er reden voor achterdocht. Toch zijn er miljoenen Italianen die vinden dat de betrokkene het slachtoffer is van communistische rechters die hem om politieke redenen kapot willen maken. Betrokkene zelf vindt dat het meest. Zielige man, die Silvio Berlusconi.

Waarom was Berlusconi ook alweer de politiek in gegaan? Voor het landsbelang, beweerden hijzelf en zijn hofhouding. De feiten laten een ander belang zien: dat van hemzelf. De socialist Craxi en de andere politieke leiders die hem en zijn bedrijf grote diensten hadden bewezen, waren immers stuk voor stuk kopje onder gegaan in de schandalen. Dus zat er voor hem niets anders op dan zijn eigen politieke beschermer te worden. Anders zouden de erfgenamen van de communisten de verkiezingen winnen en zouden ze hem zeker een of twee tv-kanalen afpakken. En wie zou hem anders beschermen tegen die onderzoeksrechters van de Operatie Schone Handen, die hem toen al in het vizier hadden?
Aan de vooravond van de verkiezingen van 1994 zei hoofdprocureur Borrelli van Milaan dat mensen met lijken in de kast zich beter niet kandidaat konden stellen. Berlusconi voelde zich niet aangesproken. Vanuit het niets won hij de verkiezingen. Het meest monumentale belangenconflict uit de moderne Europese geschiedenis was geboren. En daarmee zat Italië voor onbepaalde tijd vast aan een figuur die in normale landen voor onbepaalde tijd al lang achter de tralies had gezeten.
Inmiddels is de zwendelende tv-koning alweer bijna vier jaar leider van de rechtse oppositie. Deze heeft nu eindelijk ook een politiek programma, dankzij de botsingen van haar leider met justitie. Het is misschien wat magertjes uitgevallen, dat programma, maar als provocatie van rede en fatsoen is het haast heroïsch: Berlusconi uit de gevangenis houden, zijn rechters mores leren, en werken aan een amnestie voor corruptiemisdrijven. Het laatste initiatief om dat doel te bereiken was het voorstel een parlementaire commissie te vormen over de corruptie. Die commissie zou niet de corrupte politici, maar hun rechters moeten aanpakken. Niet de linkse leider Massimo D'Alema, maar zijn achterban heeft dat opzetje weten te voorkomen.
DE LIJST VAN aanklachten tegen de ondernemer Berlusconi mag er wezen. Omkopen van belastinginspecteurs. Illegale betalingen aan Craxi en andere politici van het oude regime. Inschakelen van stromannen die hem, illegaal, de controle moesten garanderen over betaal-tv’s in Italië en Spanje. Omkoping van rechters, wat hem achtereenvolgens een levensmiddelenconglomeraat, de mega-uitgeverij Mondadori en een doofpot voor een van van zijn corruptieschandalen opleverde. Onderhandse betaling voor de aankoop van de stervoetballer Lentini. Belastingfraude voor de aanschaf van een van zijn villa’s. Opbouw van zwarte fondsen voor illegale betalingen en voor de overname van een filmproductiebedrijf. Valsheid in geschrifte om het geld van de officiële boekhouding van zijn concern Fininvest over te hevelen naar de zwarte fondsen.
Tot nu toe is in drie van die zaken vonnis gewezen. In totaal is Berlusconi veroordeeld tot 77 maanden, waarvan hem zestien zijn kwijtgescholden. Maar die veroordelingen hebben voorlopig geen enkele consequentie, want in Italië ga je pas definitief de bak in als aan het eind van de rechtsgang ook het Hof van Cassatie zich heeft uitgesproken. Dan zijn we inmiddels tien jaar verder, dus lang na de verwachte amnestie ter gelegenheid van het kerkelijke jubileumjaar 2000 of ter gelegenheid van de definitieve nederlaag van de rechters van de Operatie Schone Handen.
DE 62-JARIGE Berlusconi wil zo lang niet wachten, want hij heeft haast. Hij wil opnieuw premier van Italië worden, en als het even kan president. Maar daarvoor moet hij eerst die vermaledijde rechters van zich afschudden. Zijn hele politieke optreden heeft dat doel. Al zijn politieke pirouettes zijn daardoor te verklaren.
Maar bent u nu schuldig of niet, vragen we aan Silvio Berlusconi. De antwoorden zijn rijk gevarieerd. Een selectie.
‘Natuurlijk ben ik onschuldig, ik zweer het op de hoofden van mijn bloedjes van kinderen.’ 'Nee, ikzelf weet nergens van, maar hoe kan ik weten wat mijn managers hebben uitgespookt?’ 'Ja, helaas waren we gedwongen smeergeld te betalen, want we werden afgezet door de fiscale politie.’ 'Maar ik heb met die misdrijven niemand vermoord en niemand kwaad gedaan.’ 'Trouwens, de opiniepeilingen vinden mijn delicten niet strafbaar.’ 'En trouwens, ik heb alleen maar gedaan wat iedereen deed. En als iedereen schuldig is, is niemand schuldig.’
Gelukkig is er temidden van al deze tegenspraak één constante: het slachtoffertheorema. 'Ik ben het slachtoffer van communistische rechters die me hoe dan ook kapot willen maken. Ik ben het slachtoffer van politieke vervolging. Daarom hebben ze het zo eenzijdig op mij gemunt. Met hun vervolging willen ze een politieke hoofdrolspeler liquideren. Maar daarmee vertrappen ze mijn grondwettige rechten, eerst als premier, daarna als oppositieleider. Dat politieke ingrijpen van de rechters is zwaar strafbaar en kan in een democratie niet worden getolereerd. Waarom wordt er niet tegen deze neprechters opgetreden? Omdat de regering-Prodi een regime is geworden waarin de erfgenamen van Stalin het voor het zeggen hebben.’
Merkwaardige dictatuur, waarin een politiek vervolgde oeverloos voor zijn eigen tv’s en die van de staat de rechters kan aanvallen. Je zou haast vergeten dat Berlusconi de misdrijven waarvoor hij wordt aangepakt niet heeft begaan als politicus maar als zakenman. Omdat de politiek voor hem een vorm is van zakendoen, wil hij het huizenhoge belangenconflict niet zien waarmee hij het hele Italiaanse politieke leven lamlegt.
BERLUSCONI ALS slachtoffer, gaat dat niet iedere fantasie te boven? Niet die van Berlusconi. Hij heeft van het vittimismo, de neiging om het slachtoffer uit te hangen, een ware kunst gemaakt. Hij lijdt aan een ernstige vorm van slachtofferisme, een ziektebeeld waarin de patiënt zich uitroept tot slachtoffer van een vijandige wereld. Daarin ontwaart hij vervaarlijke 'sterke machten’: de als sociaal-democraten vermomde communisten, de centrale bank, de vakbonden, zijn doodsvijand en collega-tycoon Carlo De Benedetti, de media voor zover hij die niet zelf beheerst, en vooral de rechterlijke macht, die hem met valse beschuldigingen over corruptie en relaties met de maffia als een onschuldig lam naar de slachtbank wil leiden. Allemaal in één groot complot tegen die arme Berlusconi, die zich op ieder gewenst moment weet om te toveren van superman in underdog.
Deze geestesziekte kan niet los worden gezien van een andere ziekte die Berlusconi teistert: de gewoonte om zichzelf te zien als een nieuwe Jezus Christus. Hij heeft zichzelf 'de Gezalfde des Heren’ genoemd. Net als Jezus verricht hij wonderen, net als Jezus heeft hij zijn apostelen, net als Jezus is hij verraden. Zijn vijanden hebben hem als een nieuwe Jezus, hij heeft het zelf gezegd, de doornenkroon opgezet en hem zijn kruis laten dragen. Maar het Italiaanse Lam Gods weigert zich zo gemakkelijk te laten slachtofferen als zijn voorganger van tweeduizend jaar geleden.
Gelooft iemand die onzin? Is ook het legioen dat achter Berlusconi aan loopt, rijp voor de psychiater? De opiniepeilingen zijn duidelijk: de legionairs vinden inderdaad dat hun aanvoerder door de rechters wordt vervolgd. Zijn zijn handen dan brandschoon? Nee, natuurlijk niet, en so what? Het rechtse kamp zit vol nostalgici met heimwee naar de ritselpraktijken en privileges van weleer, toen de wetten en regels er waren voor de anderen, de politiek een bron was van verrijking en de rechters hun plaats kenden. Berlusconi is hun held omdat hij de strijd aanvoert voor de politieke restauratie. Met recht heeft justitie het begrepen op dit levend monument van de corruptie.
De Italiaanse politieke impasse duurt nu al sinds vijf jaar geleden een corrupte tv-ondernemer besloot de politiek in te gaan. Ze zal blijven voortduren zolang deze vleesgeworden belangenvermenging de politiek blijft teisteren. Als de Gezalfde des Heren of als slachtoffer.