Simpel duurt het langst

Nog vragen? Doors of Perception heeft een eigen website: http:// www.design-inst.nl/DOME
Er was eens een tijd waarin de problemen van deze wereld werden toegeschreven aan een gebrek aan geloof, aan een onmogelijk maatschappelijk systeem, of aan een heilloze mentaliteit. Voor onze redding was dan een radicale wending nodig, waardoor we allen wakker zouden worden geschud en ons leven zouden beteren. Nu is dat anders. Problemen worden nog slechts besproken in termen van een technische of organisatorische onvolkomenheid. Een technische innovatie hier of een reorganisatie daar doet al wonderen. Verlossing is uit den boze. Niemand heeft de wijsheid in pacht. We moeten roeien met de riemen die we hebben.

Bijgevolg worden er nogal wat oplossingen voorgesteld die alleen radicaal zijn in hun beroep op grenzeloze goedgelovigheid. Zo kan de kaalslag van het onderwijs worden gepresenteerd als een efficiency- operatie. Zo kunnen de aanleg van de Betuwelijn of Vijfde Baan worden doorgerekend als milieuoplossingen. En zo kunnen 500 geprivatiseerde netten via de glasvezelkabel worden aangeprezen als een triomf van de democratie. Wat steeds over het hoofd wordt gezien is dat de aanleiding tot de verandering niet logisch voorafgaat aan het voorspelde gevolg. Dit gevolg wordt er eerder aan toegevoegd om de boodschap te verzachten.
In de digitale revolutie is nu iets vergelijkbaars aan de hand. Hoewel de analyse dat de computer het produkt is van het berekenende denken, van de cartesiaanse drang om het universum door middel van een matrix te controleren, nog onverminderd geldig is, is deze analyse niet meer actueel. Actueel is juist de gedachte dat de computer, in het bijzonder de informatietechnologie, kan bijdragen aan het organische denken. Daarin staat de balans met het universum voorop. Hier wordt dus de instrumentele rede ingezet niet om kennis, maar om wijsheid te bereiken. De grootste prestatie van de menselijke esprit de geomtrie, de computer, wordt gewaardeerd als een expressiemiddel van de esprit de finesse.
Kent u de frase: Where’s the wisdom that’s lost in knowledge, where’s the knowledge that’s lost in information? Het Vormgevingsinstituut, bekend om zijn intense aandacht voor nieuwe media en informatietechnologie, stelde onlangs in de derde aflevering van Doors of Perception de vraag: ‘Where’s the information that’s lost in wisdom?’ In de woorden van het instituut zelf: hoe kunnen informatietechnologie en design bijdragen aan een duurzame samenleving? Een gewaagde en onverwachte vraagstelling. Want technologie en design horen van origine bij een wereld die bestaat uit sneller en beter, precies de attributen waar een duurzame samenleving vrij van is. Dus tegenspraken alom: - Aangezien we ons beroep op de natuurlijke hulpbronnen met factor 20 dienen te beperken, lijkt het immateriele karakter van de informatietechnologie een ideale uitweg. Maar de immaterialiteit van cyberspace is gericht op het vergroten van rijkdom, terwijl de immaterialiteit van het ecobewustzijn om abstinentie draait. - Het adagium 'less is more’ beleeft een wedergeboorte. Het moderne project kan weer een tijdje mee. Maar juist dit project is in essentie verantwoordelijk voor het ecologische probleem waar men nu niet meer onderuit kan. - Het design speelt op het gevoel van een tekort, ook al heb je al te veel. Vanuit de ecologie is een herziening nodig van het statuut van het design. Maar juist in informatietechnologie is het principe van het eindeloos updaten aan de orde van de dag. Steeds voel je het gemis van een nieuwe generatie software.
Niettemin: met het thema 'info- eco’ steunt het Vormgevingsinstituut op het overdonderende gelijk van de menselijke overlevingsdrang. Daar is geen redeneerkunst tegen bestand. In feite was Doors of Perception 3 een hedendaags orakel van Delphi dat altijd weer herinnert aan de oudste wijsheid: ken u zelve. Het lijkt zo simpel. Maar simpel is het moeilijkst.