Illegale pesticiden in Europa

Simpele misdaad, weinig risico

De lucratieve handel in illegale pesticiden is een onderschat probleem. De criminele zweem, zoals bij cocaïne, ontbreekt en de straffen zijn licht. Maar de invloed op slachtoffers, consumenten en milieu is groot. ‘We moeten bezorgd zijn.’

De rechter in Rotterdam is helder als in oktober vorig jaar een Engelsman met een naam die een Oost-Europese afkomst doet vermoeden zich moet verantwoorden. Hij wordt verdacht van de grootschalige invoer van illegale pesticiden vanuit China naar de Rotterdamse haven. ‘Het gebruik ervan kan risico’s en gevaren voor mens, dier en milieu inhouden (…). De verdachte heeft met zijn handelen het bovenstaande gevaar in het leven geroepen door niet-toegelaten gewasbeschermingsmiddelen op de markt te brengen. Dit rekent de rechtbank de verdachte zwaar aan. Dit zijn dan ook ernstige strafbare feiten, waarop zal worden gereageerd met het opleggen van zowel een geldboete als een gevangenisstraf.’

De zaak begint te rollen in 2014 als een oplettende inspecteur van de douane in het meldingssysteem ziet dat er enkele dagen later een verdachte zending zal binnenkomen. Het gaat om het gewasbeschermingsmiddel fungiciden, een schimmelbestrijder, uit China en die combinatie is op voorhand verdacht. Uit vervolgonderzoek en controles blijkt het zelfs om drie containers te gaan met in totaal 7200 jerrycans van vijf liter. De verdachte die het in China heeft ingekocht had het willen doorsturen naar bedrijven in Polen.

In de vier weken daarna komen in Rotterdam nog eens drie containers binnen voor dezelfde man, die niet bekendstaat als crimineel, twee uit China en een uit India. Uit de papieren blijkt het om zo’n honderdduizend euro per container aan inkoop te gaan, dus zeshonderdduizend in totaal.

De verdachte, die eerder bij een chemiebedrijf heeft gewerkt, wil niet zeggen hoe hij aan het geld is gekomen om de illegale pesticiden in te kopen, en ook bij andere vragen is hij niet erg spraakzaam.

Het is al met al een stevige zaak, die wel pas vijf jaar later in de rechtszaal dient. De verrassing is dan ook groot als, ondanks de stevige woorden van de rechter, de ‘gevangenisstraf’ een voorwaardelijke blijkt te zijn en er alleen een geldboete van veertigduizend euro overblijft.

Wie snel geld wil verdienen met smokkel: vergeet drugs, vergeet wapens, vergeet alcohol en sigaretten en ga in de handel in illegale pesticiden. Want, zegt Rob de Rijck, landelijk coördinerend officier van justitie voor milieuzaken en ook aanklager in de zaak met de zes containers illegale pesticiden: ‘Je kunt wel stellen dat als je in dit veld een delict begaat, je over een straf niet ontzettend zenuwachtig hoeft te zijn. Als je al wordt gepakt. Illegale pesticiden lijkt een totaal onderschat en onderbelicht probleem. Ik heb er geen verklaring voor.’

De misdaad is simpel en de risico’s zijn klein: koop illegale pesticiden in China voor vijftien tot twintig euro per liter en verkoop het in Europa voor tachtig tot honderd euro. Trek de kosten voor verpakking en transport daarvan af en de nettowinst bedraagt bijna vijftig euro per liter. ‘Als je dan 160 ton verscheept in één lading, haal je acht miljoen euro binnen. Voor criminelen is dit een heel lucratieve business’, zegt Rien van Diesen van Europol, dé expert inzake handel in illegale gewasbeschermingsmiddelen. Daar komt bij: ‘Het risico om gearresteerd en veroordeeld te worden is klein, terwijl de marges van het product enorm zijn.’

Consultancybedrijf Phillips McDougall becijferde dat de markt van gewasbeschermingsmiddelen in Europa (de EU plus Liechtenstein, Noorwegen, IJsland en Zwitserland) goed is voor elf miljard euro per jaar. Ongeveer tien procent daarvan is illegaal, gebaseerd op schattingen die in de meeste internationale rapporten over illegale pesticiden opduiken. Het Bureau voor Intellectuele Eigendom van de Europese Unie gaat uit van 13,8 procent illegale pesticiden.

Het is een misdaad waar nauwelijks zicht op is en de daders komen zelden voor de rechter, blijkt uit maandenlang onderzoek van een groep Europese journalisten waar De Groene Amsterdammer ook deel van uitmaakt (zie kader). We bestudeerden niet alleen tal van vonnissen en internationale onderzoeksrapporten, maar spraken onder meer met 76 mensen en deden twaalf aanvragen op basis van de Wet openbaarheid van bestuur.

In Nederland analyseerde Rob de Rijck voor een aanstaande juridische publicatie in Boom Strafblad de strafrechtelijke bestraffing van overtredingen van de Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden. ‘In de periode van 2010 tot mei 2019 zijn op het Functioneel Parket ruim tweehonderd verdachten ingeschreven voor zulke overtredingen’, zegt De Rijck. ‘Dat lijkt misschien niet veel, maar het komt doordat de wetgever aan bestuurlijke boetes voorrang heeft gegeven. Ook het aantal gepubliceerde uitspraken is daardoor niet groot. Slechts bij uitzondering werden onvoorwaardelijke gevangenisstraffen opgelegd: ik weet van twee keer in één zaak in Den Haag en twee keer in één zaak in Noord-Holland. Bovendien zijn de straffen in Den Haag later door het hof vernietigd en bleef enkel een zelfs voorwaardelijke boete over.’

Niet alleen in Nederland worden lage straffen uitgedeeld voor het overtreden van de Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden, blijkt uit ons onderzoek. In Duitsland zijn sinds 2012 elf gevallen van in beslag genomen illegale pesticiden voor de officieren van justitie gebracht. Geen enkele heeft tot een veroordeling geleid. In Slovenië is sinds 2013 27,1 ton illegale pesticiden opgespoord en in beslag genomen. Er zijn geen rechtszaken aangespannen.

In Italië, waar op de verkoop van illegale pesticiden alleen een geldboete staat, is sinds 2017 1053 ton in beslag genomen, wat tot 668 sancties heeft geleid. Sinds 2015 zijn in elk geval vier zaken voor de strafrechter gebracht. Een daarvan resulteerde in een gevangenisstraf van een jaar en boetes tussen de duizend en zeshonderd euro. Twee zaken zijn nog onder de rechter. In België zijn de afgelopen vijf jaar twintig geïmporteerde ladingen met verdachte of illegale pesticiden onderschept. Het parket van Antwerpen onderzoekt momenteel drie zaken. In één geval zijn vijf pesticiden van de markt gehaald. Vorig jaar werden in België twee rechtszaken over illegale bestrijdingsmiddelen gevoerd. Een Brits bedrijf werd veroordeeld tot een geldboete van zestigduizend euro. Een Belgisch bedrijf dat ervan verdacht werd nagemaakte bestrijdingsmiddelen te verkopen, werd vrijgesproken van alle schuld omdat opzet niet was bewezen. In Polen hebben verschillende inbeslagnames van illegale pesticiden tussen 2016 en 2018 geleid tot 3745 boetes – het gemiddelde bedrag is veertig euro, minder dan een verkeersboete.

De Rotterdamse haven blijkt een belangrijke rol te spelen in de doorvoer van illegale pesticiden, stellen experts in binnen- en buitenland. ‘Antwerpen is de tweede haven voor de invoer van pesticiden voor heel Europa, na Rotterdam en voor Hamburg’, zegt Hélène Bonte van het Belgische Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (favv) tegen onze collega van het Belgische weekblad Knack.

Uit door ons opgevraagde cijfers blijkt dat de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (nvwa) in de periode 2015-2019 ruim 250 ton illegale gewasbeschermingsmiddelen en biociden in beslag heeft genomen in Nederland. Zo’n 150 ton daarvan is aangetroffen bij de importinspecties in de Rotterdamse haven, de resterende honderd ton heeft de nvwa onder meer geconfisqueerd in opslagloodsen, bij handelaren en telers. Het grootste deel van de in de haven aangetroffen illegale middelen was bestemd voor de doorvoer naar andere delen van Europa. ‘De handelsstromen zijn vaak volstrekt ondoorzichtig’, constateert officier van justitie De Rijck. ‘Bij de zaken die ik heb gedaan gingen de pesticiden via China naar Rotterdam en was het de bedoeling om het door te sturen naar Polen en Litouwen. En of het daarvandaan weer verder ging? Het leek in die laatste zaak dat het naar Oekraïne zou gaan.’

Als een imker in Noord-Brabant in juli duizenden van zijn bijen dood ziet liggen, heeft hij wel een vermoeden hoe dat komt. Zeker als hij ze van dichterbij bekijkt en hem opvalt dat ze hun tong uit hun mond hebben hangen. ‘Dan weet je als imker wel dat het geen gewone ziekte is’, zegt Maarten Arts, voorzitter van de overkoepelende imkervereniging Midden-Brabant waarvan ook de bijenhouder lid is. Wat ook opvalt: het zijn vooral de vliegbijen die zijn omgekomen, die beestjes die eropuit gaan om honing te scoren.

Als een imker in Brabant duizenden bijen dood ziet liggen, heeft hij wel een vermoeden hoe dat komt. Zeker als hem opvalt dat hun tong uit hun mond hangt. ‘Dan weet je dat het geen gewone ziekte is’

Als er in een korte tijd daarna ruim een miljoen bijen in dezelfde omgeving sterven, achttien bijenvolken, blijkt uit onderzoek van de nvwa wat de imkers al vermoeden: een illegaal gewasbeschermingsmiddel is de boosdoener. Een naburige plantenkwekerij had een niet-toegestane pesticide gebruikt met daarin fipronil – het beruchte middel dat ervoor zorgde dat in de zomer van 2017 drie miljoen kippen werden geruimd en honderd miljoen eieren vernietigd – om zijn laurierplanten te besproeien. Imker Arts: ‘In materiële zin was de schade niet groot, het gaat misschien om zo’n tweeduizend euro, maar immaterieel en voor het milieu is het natuurlijk verschrikkelijk.’

Pesticiden zijn chemische stoffen die gebruikt worden in de land- en tuinbouw tegen onkruid en aantasting van de gewassen door insecten en schimmels, vertelt Hans Mol, leider van de expertisegroep Natuurlijke Toxinen en Pesticiden van Wageningen Food Safety Research (wfsr) dat onderdeel is van Wageningen University & Research. Ze zijn gemaakt om bepaalde organismen te doden, maar ze kunnen bij gebruik ook schadelijk zijn voor insecten en dieren, legt hij uit. ‘Een middel tegen luizen die je wilt bestrijden kan ook schadelijk zijn voor bijen die je juist niet wilt bestrijden.’

Daar komt bij dat pesticiden ook giftig kunnen zijn voor mensen, zegt Mol. Dat geldt bijvoorbeeld voor personen die er direct mee werken, zoals telers.

Een voorbeeld daarvan is een Poolse medewerker van een Gelderse chrysantenkweker, die in 2016 een zware vergiftiging opliep en op de intensive care belandde toen hij tijdens zijn werk werd blootgesteld aan het zeer giftige en in Europa verboden middel aldicarb. Het bedrijf kwam ervan af met boetes van in totaal vijfduizend euro.

Of pesticiden gevaarlijk zijn voor mens en milieu hangt af van de giftigheid van de werkzame stoffen en in welke mate er sprake is van blootstelling aan deze stoffen. ‘Om deze reden geldt een toelatingsbeleid voor welke pesticiden gebruikt mogen worden in de land- en tuinbouw’, legt Mol uit, ‘er zijn maximale residulimieten (mrl) vastgesteld voor geoogste producten die voor menselijke consumptie gebruikt worden.’

Voor werkzame stoffen geldt dat toelating op EU-niveau gebeurt. Als een werkzame stof geen toelating heeft in de EU, mag in geen enkel EU-land een gewasbeschermingsmiddel met die werkzame stof op de markt gebracht worden. Bij de toelating van pesticiden wordt naar de eventuele schadelijke effecten voor de consument gekeken. Als de resten werkzame stof die bij oogst achterblijven een gezondheidsrisico vormen, dan krijgt zo’n stof geen toelating. ‘Als het geen gezondheidsrisico vormt, dan geldt dat een mrl gesteld wordt op basis van het residu dat achterblijft bij gebruik volgens “goede agrarische praktijk (gap)”, en niet hoger dan dat, ook al ligt dat residugehalte tien keer onder het niveau dat een gezondheidsrisico zou kunnen vormen. Hier wordt een voorzorgsprincipe gehanteerd: de consument dient niet aan onnodig hoge gehalten pesticiden te worden blootgesteld, ook niet als dat niet direct een gezondheidsrisico oplevert.’

Er is nog veel onduidelijk over de precieze gevaren van pesticiden op mensen. Vorig jaar nog erkenden het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (rivm) en de Europese Autoriteit Voedselveiligheid (efsa) dat er meer en beter onderzoek moet komen naar de risico’s op de ziekte van Parkinson door het gebruik van pesticiden, nadat Zembla berichtte dat bepaalde in Nederland gebruikte bestrijdingsmiddelen mogelijk de hersenziekte kunnen veroorzaken.

Uit onderzoek van het rivm zelf, ook in 2019, bleek dat omwonenden van bollenvelden bestrijdingsmiddelen binnenkrijgen. Onder meer in de buitenlucht rond woningen in de buurt, in het stof op de deurmat, in het huisstof en zelfs in de urine van omwonenden van bloembollenvelden, zowel bij volwassenen als bij kinderen, zijn restanten van bestrijdingsmiddelen gevonden. Alleen: van de onderzochte bestrijdingsmiddelen overschreden de gemeten gehalten in de lucht of urine geen risicogrenzen.

Volgens het laatste jaarverslag over pesticiden in levensmiddelen van de efsa viel 95,5 procent van de 91.015 geanalyseerde monsters onder het maximum residugehalte. Van de resterende 4,5 procent boven het geaccepteerde niveau wordt 2,7 procent verklaard door meetonzekerheid en de overige 1,8 procent van de monsters had geen acceptabele niveaus.

Het punt met illegale pesticiden is dat die nooit zijn beoordeeld of getest en niemand dus weet wat er precies in zit. ‘Toegestane pesticiden hebben een grondige beoordeling op alle aspecten doorlopen en voldoen aan gestelde eisen’, zegt Mol. ‘Illegale pesticiden hebben het traject niet doorlopen of bleken niet te voldoen aan de gestelde eisen en zijn daarom niet toegelaten. Het gebruik van illegale pesticiden kan een risico vormen voor mens, zowel gebruiker als consument, en milieu. Daarnaast ondermijnt het de markt van toegestane pesticiden.’

Dat onderstreept ook de Europese vereniging voor gewasbescherming ecpa, die de industrie vertegenwoordigt. Volgens ecpa-specialist Lukasz Wozniacki is het niet alleen een probleem voor de fabrikanten van legitieme gewasbeschermingsmiddelen dat er omzet verdwijnt. ‘Ook overheden worden getroffen, want natuurlijk betalen criminelen geen belastingen op hun winsten. Jaarlijks lopen daardoor lidstaten zo’n 238 miljoen euro mis. En doordat namaakproducten niet getest zijn, weet je gewoon niet wat erin zit. Misschien is het alleen maar water en zeep, maar misschien wel een giftig goedje. Het zou niet de eerste keer zijn dat oogsten compleet vernield worden omdat landbouwers illegale of namaakpesticiden gebruikten.’

Bij een milieumisdaad zijn er altijd slachtoffers, stelt Europol-expert Rien van Diesen: ‘Het milieu, de consumenten en de boeren die niet weten wat ze op hun veld sproeien, dat zijn de slachtoffers. We moeten dus bezorgd zijn. Een tijdje geleden kwamen in de haven van Hamburg containers met illegale pesticiden aan. Bayer liet de producten testen. Bleek dat er npe’s (giftige chemicaliën: nonylphenol ethoxylaten – red.) in zaten. Die zijn gevaarlijk voor foetussen.’

Rafał Mładanowicz, hoofd van de Poolse Nationale Federatie van Graanproducenten, ziet niet alleen een duidelijk risico dat een nagemaakt bestrijdingsmiddel een te hoog gehalte aan giftige stoffen bevat; er is ook een risico als activatoren en vulstoffen gemengd met de giftige stof van mindere kwaliteit zijn. ‘Dat betekent dat het product niet werkt. De boer moet opnieuw sproeien, tweemaal of zelfs driemaal zoveel van de werkzame stof gebruiken. Het gehalte aan giftige stoffen wordt dan gevaarlijk hoog’, zegt hij.

En dan is er nog een risico: ontploffingsgevaar door chemicaliën met een laag vlampunt. Zo werden op een passagiersvlucht van China naar Boedapest illegale pesticiden met een vlampunt van amper 24 graden ontdekt door de Hongaarse douane. Een ramp werd voorkomen. Maar het kan misgaan. In 2012, in de Oekraïense stad Ilyichevsk, knalde van een Maersk-container vol licht ontvlambare chemicaliën de bovenkant af toen die nog op het schip stond. Havenarbeiders ontdekten later de brokstukken.

‘Die misdaadnetwerken werken niet enkel vanuit de onderwereld, maar ze maken misbruik van legitieme transportbedrijven in de havens van Antwerpen en Rotterdam’

De illegale handel is dus niet alleen zo lucratief omdat er geen belasting wordt betaald, zegt ook Rob de Rijck. ‘Bij de toegestane middelen gaat een enorm dure researchperiode aan het op de markt brengen vooraf – dat gaat echt om bedragen met vele nullen. Die ontloop je met illegale handel. Dus als je dat ook nog meetelt is het krankzinnig lucratief.’ Wat daarbij komt, zegt hij, is dat er geen criminele zweem om de handel hangt. ‘Dat is bij cocaïne natuurlijk wel anders, de handelaren in illegale pesticiden hebben ook niet te maken met andere criminelen of ripdeals.’

Om de handel in illegale pesticiden terug te dringen is door Europol operatie Silver Axe opgetuigd, waarbij wordt samengewerkt met onder meer het Europese antifraudebureau Olaf, verschillende private partijen en partners uit alle EU-lidstaten en Zwitserland en Oekraïne. Sinds 2015 hebben de vijf inspecties geleid tot de inbeslagname van in totaal 2568 ton. Geschat wordt dat er jaarlijks 48.300 ton illegale pesticiden worden verspreid.

Bij de laatste actie, die dit jaar liep van 13 januari tot 25 april, werd in 32 landen het recordaantal van 1346 ton illegale pesticiden in beslag genomen, volgens Europol met een waarde van 94 miljoen euro en genoeg om alle landbouwgrond in Duitsland te besproeien.

De grote handelaren die de illegale pesticiden vervoeren via de havens van Rotterdam, Antwerpen en Hamburg hebben vooral netwerken in het Verenigd Koninkrijk en Duitsland, meldt Europol. Deze bedrijven misbruiken legitieme transportbedrijven en kunnen gevaarlijke goederen voor verschillende doeleinden opslaan. Ze zijn actief in vijf à zes landen en doen zowel legale als illegale zaken.

Andere smokkelaars die een mengeling van legale en illegale handel gebruiken, zijn groepen die vanuit Oekraïne opereren en toeleveringsketens bereiken in het oostelijke deel van de EU, waaronder Griekenland. Ze hebben fabrieken in Oekraïne, maar vertrouwen ook op import uit Rusland en China. Invoerhavens kunnen Odessa in Oekraïne, Koper in Slovenië, Rijeka in Kroatië, Klaipeda in Litouwen en in mindere mate Gdansk in Polen zijn. Soortgelijke patronen worden gevonden in de mediterrane landen.

Import van een werkzame stof uit China naar de haven van Koper kan met een Chinese factuur naar een magazijn ergens in Midden-Europa worden gestuurd. Het product wordt vervolgens gemengd en op vrachtwagens geladen naar Rusland, Oekraïne, Moldavië of Kazachstan, maar met een andere factuur.

In de onderzochte landen is online verkoop een groeiend fenomeen. In Polen schatten de vakbonden voor boeren dat de helft van de verkoop van illegale pesticiden online plaatsvindt. In de VS accepteerde online-gigant Amazon in 2018 een boete van 1,2 miljoen dollar voor de distributie van illegale pesticiden na een schikking met de Environmental Protection Agency. Amazon heeft de producten onmiddellijk van de website verwijderd, buitenlandse verkopers verboden pesticiden te verkopen en heeft de monitoring van zijn website op illegale pesticiden opgevoerd, meldde The Seattle Times.

Andere websites zijn minder gevoelig voor regelgeving. Het pesticide chloorpyrifos, een insectendoder waarvan bekend is dat het de hersenen van de menselijke foetus en kinderen schaadt, is sinds januari 2020 in de EU verboden. Een willekeurige zoekopdracht op het internet vorige maand resulteerde in zowel een Chinees als een Russisch chloorpyrifos-product op eBay dat zonder problemen kon worden geleverd in Denemarken.

Over het onderzoek

Dit internationale journalistieke onderzoek naar de handel in illegale pesticiden is een initiatief van Investigative Reporting Denmark en werd ondersteund door Journalismfund.eu en Reporters in the Field | Robert Bosch Stiftung. De Groene Amsterdammer werkte samen met journalisten van Knack (België), ARD (Duitsland), EUobserver, IRPI (Italië), VSquare.org (Polen) en OCCRP. We bestudeerden tientallen vonnissen en internationale onderzoeksrapporten, deden 76 interviews en twaalf aanvragen op basis van de Wet openbaarheid van bestuur.

De vraag blijft: wie zijn de smokkelaars en netwerken achter de handel in illegale pesticiden? Rob de Rijck ondervroeg enkele handelaren bij de zaken die hij deed. ‘In 2014 zei een verdachte dat hij bij de verkoper in China de pesticiden op krediet had gekregen. Toen ik vroeg hoe dat kan, dat ze zoiets doen bij iemand die ze niet kennen, bleef het stil. Is het een netwerk, zit er meer achter? Ik krijg er geen antwoorden op. Het is mij niet duidelijk of er grote groeperingen achter zitten.’

Bij Europol hebben ze wel antwoorden, en wat blijkt: soms maakt de gelegenheid de dief. ‘Dat zijn de goudzoekers’, zegt Rien van Diesen tegen onze collega van Knack. ‘Mensen die hooguit één of twee transporten van pesticiden doen. Ze gaan voor het snelle geld. Maar aan de andere kant van het spectrum heb je de georganiseerde misdaadgroeperingen.’ Van Diesen schat dat in Europa een zevental van die groeperingen zich met illegale handel in pesticiden bezighouden.

‘Sommige opereren vanuit Oekraïne. In fabrieken maken ze daar namaakpesticiden aan. De criminelen smokkelen die vervolgens de oostelijke grens van Europa over, meestal in auto’s of kleine bestelwagens. Ze werken supersnel en leveren zelfs tot in Griekenland, meer dan duizend kilometer verder.’ Verder signaleert Europol Britse en Duitse misdaadnetwerken. Van Diesen: ‘Die werken niet enkel vanuit de onderwereld, maar ze maken misbruik van legitieme transportbedrijven in de havens van Antwerpen en Rotterdam. Ze doen het lijken of hun goederen normaal zijn, maar in feite gaat het om illegale pesticiden.’ Vanuit Spanje heb je dan weer misdaadgroeperingen die het zuiden van Europa bevoorraden.

China is zonder twijfel de voornaamste bron van illegale pesticiden. ‘Gevolgd door India, Japan, Mexico en de VS’, zegt Van Diesen. ‘Een nieuwe trend is dat de illegale pesticiden niet rechtstreeks van China naar Europa gaan. Ze maken eerst een omweg langs Argentinië of Turkije, om zo de echte herkomst te verhullen. Criminelen gebruiken verschillende havens en tactieken om Europa binnen te komen.’

Nog een andere methode is om alleen de werkzame stoffen hierheen te halen. ‘Vervolgens worden daarvan in Europa zelf pesticiden gemaakt’, zegt Van Diesen. ‘Een paar jaar geleden kwamen afgewerkte producten naar Europa, soms met het nagemaakte merk op de verpakking. Toen we daartegen gingen optreden, zag je dat criminelen zich snel aanpasten.’

De Rijck trad zelf als aanklager op in verschillende rechtszaken over illegale pesticiden. ‘Tot twee keer toe heb ik de rechter ertoe proberen te bewegen stevig te straffen. Ik heb de zaken toen vergeleken met een bolletjesslikker. Zo’n sloeber uit Colombia met een kilo cocaïne in de buik krijgt een jaar onvoorwaardelijke gevangenisstraf – of meer. Maar wie zes containers illegale pesticiden invoert, komt eraf met een geldboete. Dat verbaast mij oprecht. U zult zeggen: dat is maar de mening van het Openbaar Ministerie. Maar de Europese wetgeving vraagt doeltreffend, evenredig en afschrikkend te sanctioneren. Dat is geen mening, maar een rechtsnorm. Een straf moet aan die norm voldoen en dat lijkt mij hier niet het geval. Het is nu aan het hof om hierover in beroep te oordelen.’

Ziet hij zelf een verklaring? ‘Het is zoals Johan Cruijff zei: je gaat het pas zien als je het doorhebt’, antwoordt De Rijck. ‘Ik heb hier in Rotterdam tien jaar zaken gedaan zoals geweld, zeden, moord en doodslag. Als mijn milieu-collega dan vroeg of ik aandacht wilde besteden aan milieuzaken was ik niet geïnteresseerd. Het is een abstract delict in tegenstelling tot “gewone delicten”. Stel dat je rechter bent en je hebt drie zaken: een grove verkrachting, een brute overval en iets met milieu, pesticiden en het buitenland. Je voelt dat er op de eerste twee meer spanning zit: slachtoffers, publiek, pers, de buurt is ongerust… Hier niet, dit is op het oog legale handel waarbij iets misging, bij wijze van spreken. Je moet bedenken waarom die illegale handel in pesticiden erg is. Terwijl je als je een foto ziet van iemand die is mishandeld niet hoeft na te denken. Dat voel je.’