Atmosphere, Slug en Ant © Atmosphere

Een misvatting: hiphop en literatuur zijn compleet verschillend. Een van de overtuigendste bewijzen van hoe die twee werelden juist kunnen samenvloeien: Atmosphere. Dit Amerikaanse duo, bestaande uit producer Ant en rapper Slug, maakt al decennia hoogstaande, gevarieerde en intelligente hiphop. Atmosphere’s muziek is vaak tegelijkertijd emotioneel en ingetogen, kalm en aanwezig, en ook nog eens tekstueel rijk. Slug is geen rapper die opschept, maar eentje die verhalen vertelt. Over liefdesverdriet, over een fictieve serveerster die maar niet aan haar baan kan ontsnappen, over de beroerde band met zijn vader, over een overleden vriend – welk onderwerp Slug ook behandelt, klein of groot, persoonlijk of gefantaseerd, uit zijn mond komt het tot leven.

‘Two in the mornin’ (…) and over on the corner next to the record store, we saw an accident happen’, klinkt het op het nieuwe nummer Skull. Wat volgt is zo’n heerlijke, typische Slug-vertelling: in heldere taal en met secuur gekozen details schetst hij een hele scène rondom dat ongeluk. Er is een wrak, er is die onbenoemde ‘you’, halverwege het nummer blijkt het voorval al twintig jaar geleden te hebben plaatsgevonden. En toch zit alles nog prominent in het hoofd van de verteller. Hoe hij op die avond naar het wrak loopt, bloed ziet, tranen voelt opkomen. ‘Lookin’ through the window’, rapt Slug, ‘I don’t see anybody movin’/ The noise I heard was the radio, there’s nothing there but music (…) And everybody so quiet, it felt like the song was stupid loud now/ Kick, bass, and snare, I swear that to this day, when I close my eyes/ I thank whomever can hear these tears, ‘cause that’s the night that one of us was supposed to die.’

Sterk, hoe Slug zonder ingewikkelde zijpaden of geforceerde slang zo veel oproept: hij heeft aan die ene straathoek genoeg om de verteller te laten mijmeren. Het resultaat: een indringende, net niet helemaal grijpbare sfeer.

Die sfeer is er regelmatig op What?, Atmosphere’s twaalfde album. De teneur van het album is klein, intiem – Slug rapt over slaaptekort, over zijn leven als ouder, over zijn vriendschap met Ant. De tekstuele boog is niet altijd even strak gespannen, los van Skull vertelt Slug weinig echte verhalen en verzandt hij soms in niksige oneliners, maar toch: hij laat eens te meer zien hoe doorleefd hij kan rappen. En zijn compagnon Ant leeft zich intussen vertrouwd uit op de muzikale ondergrond met secuur gekozen samples, slepende drums, mysterieuze keyboardloopjes.

Rond de eeuwwisseling had hun muziek iets prettig puberaals en onstuimigs. Daarna kwam een fase met meer experiment en met songteksten waar menige romancier jaloers op zou zijn – Atmosphere-albums You Can’t Imagine How Much Fun We’re Having (2005) en When Life Gives You Lemons (2008) zijn nog steeds onovertroffen meesterwerken. Inmiddels is de sound bedeesder geworden. Maar ook op What? is te horen hoe goed deze vroege vijftigers nog altijd zijn en hoe zeldzaam het is wat zij binnen de vaak zo bombastische, opgeklopte hiphopwereld doen.

Atmosphere, What?