Slagharen

Nu komen we net uit de langste Sportzomer in jaren, dus misschien is het niet zo gek dat de voorbeschouwingen, het live verslag en de na-analyses van het vreugdevuur der baldadigheden in Haren zo gretig in de media kwamen. En dus opende de Volkskrant maandag met een quasi-filosofisch stuk over de vraag waarom mensen toch kicken op vernieling (Freud, op de voorpagina!).

Medium commentaar 39 2012 slagharen

In nrc.next legde Henri Beunders nog eens uit wat ook al weer een hype is, met als nieuwigheid de onvoorspelbare rol van de, let op het eerste adjectief, ‘zogeheten sociale media’. Ook Job Cohen, die de onderzoekscommissie naar ‘Project X Haren’ zal leiden, noemde in een eerste reactie de rol van de sociale media als een van de belangrijkste onderzoeksobjecten.

Onvoorspelbaar? Twee jaar terug riepen jongeren in Egypte elkaar via Twitter en Facebook op naar het Tahrirplein te komen, en verschenen er wereldwijd lovende artikelen over de democratiserende rol van de, zogeheten, sociale media. In Haren gebruikten de jongeren precies diezelfde sociale media, alleen nu met een ander perspectief. Rellen in plaats van revolutie (en dat die rellen van ‘een klein groepje hooligans kwamen die het voor de rest verpestten’ is gezocht: elk politiekorps weet dat groepen aangeschoten jongeren licht ontvlambaar zijn). Maar de Egyptenaren hadden een intrinsieke, diepgewortelde reden om op dat plein te staan. Waarom die duizenden jongeren naar Haren trokken is de grote onbeantwoorde vraag. De ongelukkige openbare Facebook-uitnodiging van de vijftienjarige job, het meisje Merthe, was het niet: Facebook-­uitnodigingen komen en gaan, het feestje was heel publiek afgelast. De jongeren kwamen niet voor een feestje, ze kwamen voor een media-evenement.

Nog voordat er een menigte was, deed het NOS Journaal in de middag al verslag vanuit Haren. Ook de commerciële zenders waren aanwezig en RTV Noord zond een livestream uit. Om een uur of zeven kon je op die livestream een stuk of vijftien jongeren zien lopen en misschien dertig journalisten, fotografen en camera­ploegen. Wat was er in Haren te doen? De media. Later zou nos-hoofdredacteur Marcel Gelauff de werkwijze van zijn verslaggevers verklaren. Nee, er waren geen extra journaals geweest, ‘er was geen hijgerige toon, we deden louter verslag’. De vraag is, en die is niet eens zo filosofisch als hij klinkt: als het om aangeschoten tieners gaat, bestaat er zoiets als ‘louter verslag’ doen? In zo’n situatie bestaat er geen objectieve cameraploeg. Vergelijk het met het bekende witte-jassensyndroom, waarbij de bloeddruk van de patiënt omhoog gaat als de dokter alleen al de kamer binnen komt lopen. Al decennia wordt er onderzoek gedaan naar de reactie op aanwezigheid van camera’s en telkens is de uitkomst dat mensen zich uitzinniger gaan gedragen.

Op vrijdagavond tijdens etenstijd, het moment dat jongeren beslissen wat ze die avond gaan doen, zond De wereld draait door nog eens een ironisch filmpje uit: housebeat, feestende mensen, ‘extra treinen naar Haren vanaf alle stations in Nederland’ riep de voice-over, en ‘after party op het gemeentehuis’, met beelden van een brandend gebouw. Oprecht of ironisch, het waren de traditionele media die de rolverdeling voor de avond gaven en een podium boden: de jongeren wisten wat van ze verwacht werd, en wilden, met een paar biertjes op, best aan de verwachtingen voldoen.