Mélanie Laurent als Elizabeth in Oxygen, regie Alexandre Aja © Shanna Besson / Netflix

In de negentiende eeuw heerste er in Europa en Amerika grote angst voor de voortijdige begrafenis. Edgar Allan Poe publiceerde in 1844 zijn beroemde verhaal ‘The Premature Burial’, in 1896 bracht William Webb Premature Burial and How It May Be Prevented uit, en in hetzelfde jaar werd in Londen een vereniging opgericht ‘ter voorkoming van de voortijdige begrafenis’. Webbs boek bevat talloze voorbeelden van het fenomeen, onder meer deze case study uit mei 1858: in Oostenrijk ging men een graftombe binnen en zag een skelet in zittende positie in de hoek, met daarnaast de kist, duidelijk geforceerd geopend.

Nu hebben we nog zo’n verhaal: Oxygen van Alexandre Aja. Deze Franse regisseur maakte in 2019 het curieuze Crawl, over alligators die na een orkaan op een vader en zijn dochter jagen, destijds door Quentin Tarantino uitgeroepen tot een van de beste films van het jaar. Aangezien ik die film steeds miste, besloot ik moeite te doen om Aja’s nieuwste snel te zien, ook omdat het compacte verhaalgegeven meteen uitnodigt tot kijken: Elizabeth (Mélanie Laurent) ontwaakt in een hypermoderne, cryogene kist. Dat, dus. En Aja is duidelijk dé persoon die we hiervoor achter de camera moeten hebben, want ik heb Crawl inmiddels ook gezien en kan rapporteren dat Tarantino volkomen gelijk had.

Oxygen reflecteert veel van de angsten die een eeuw geleden leefden rond de premature burial, verwoord door de verteller in Poe’s verhaal die lijdt aan catalepsie: ‘Als de Natuur een staat van waken niet meer tolereert, geef ik met tegenzin toe aan de slaap – ik gruw van de gedachte dat ik bij het wakker worden zal ontdekken dat ik mij in een graf bevind.’ Het verhaal en ook de medische research van destijds laten zien: zo bang voor de dood kun je zijn dat je vergeet om te bestaan.

Na gedoe (worstelen uit een soort elastiek mummiegewaad, desoriëntatie, angst) hoort Elizabeth (een prachtige, poeiaanse naam voor dit personage) de stem van M.I.L.O. (Mathieu Amalric), het besturingssysteem van de bevriezingseenheid waarin ze ligt vastgegespt. M.I.L.O. spreekt zacht en rustgevend, maar wat hij zegt is een doodvonnis: ‘Medische cryogenica opgeschort.’ De eenheid kan alleen worden geopend met een beheerderswachtwoord. Zuurstofvoorraad: beperkt. Het aftellen begint.

Zoals in Crawl is de clue in Oxygen niet het opvoeren van spanning en sensatie, maar de capaciteit van regisseur en acteurs om personages te creëren waar we echt om geven. De uitstekend spelende Laurent maakt de kwetsbaarheid en wanhoop van Elizabeth invoelbaar: we zijn bij haar, in die kist. Natuurlijk wordt langzaam duidelijk hoe ze hier is beland, maar de kernvraag is: waarom? Via M.I.L.O. legt Elizabeth contact met de buitenwereld, maar alle mogelijke oplossingen blijken onwerkbaar. Het enige wat zo’n voortijdig begraven mens dan rest, zijn herinneringen. Die bieden wel de mogelijkheid tot beweging, tot inzicht. Elizabeth denkt na over haar huwelijk, over haar echtgenoot, een wetenschapper die de beweging van de helikopterzaden van de esdoorn onderzocht (cruciaal in de plot). Ze fluistert: ‘Ik ken ons leven, maar ik heb nooit geleefd.’

Nu te zien op Netflix