Slecht begrepen belangen en wazige ideeën

PARIJS - Democratie, zo stelde de eerder deze maand overleden politiek-filosoof Claude Lefort, is de institutionalisering van het conflict. Tegengestelde belangen, ideeën en visies op de wereld hebben daarin allemaal een gelegitimeerde plaats - zelfs als die visies onverenigbaar zijn. De pensioenshervorming van president Sarkozy en het protest die deze in Frankrijk oproept vormen in dat opzicht een mooie testcase.

Sarkozy wil de pensioensgerechtigde leeftijd oprekken van 60 naar 62 jaar. Zijn redering is simpel: de Fransen leven langer en moeten dus langer werken wil hun pensioen betaalbaar blijven. Maar wee degene die in Frankrijk aan de ‘sociale verworvenheden’ (aquis sociaux) durft te komen. Helemaal wanneer het een president betreft die het imago aankleeft ‘de president der rijken’ te zijn. Zo iemand heeft weinig consideratie met een stratenmaker met een versleten rug zo luidt de overtuiging.

En dus trekken er al wekenlang protestmarsen door de straten van Parijs. In het openbaar vervoer wordt gestaakt, olieraffinaderijen liggen plat en truckers zouden overwegen de snelwegen te blokkeren net als in 1995, toen het land bij een vergelijkbare hervormingspoging ruim 5 weken piepend tot stilstand kwam.
Ook de scholieren protesteren inmiddels vrolijk mee. Ze deden een poging het Gare St. Lazare in Parijs te bezetten en honderden middelbare scholen liggen plat. In confrontaties met de ordepolitie gaat het er hard aan toe. Een scholier verloor een oog nadat hij geraakt werd door een zogeheten flashbal - een instrument dat de politie normaal gesproken alleen inzet tijdens rellen in de banlieue.

Scholieren? Waarom protesteren die eigenlijk tegen een pensioenhervorming waar ze hooguit pas over 50 jaar mee te maken krijgen? Zoiets lijkt nu niet direct in hun belang. Zelf denken ze daar anders over. ‘Al drie jaar doen we niets anders dan huiswerk maken’, zo valt onder de scholieren te beluisteren. ‘ Dankzij die pensioenshervorming zullen we tot in het einde der dagen creperen.’
Maar waarom een dergelijke afkeer van werk? Wat verhindert hen werk te zoeken dat een levensvervulling is, of gewoon werk dat je leuk vind om te doen? Daar hebben jongeren in Frankrijk overigens wel een punt, want net als in Italië komen zij er op de arbeidsmarkt eigenlijk niet aan te pas - gekaapt als die is door oudere werknemers met vaste contracten.
‘De pensioenshervorming zal er toe leiden dat ouderen ons nóg langer van de arbeidsmarkt weg houden’, stellen die scholieren voor wie het pensioen niet per se de eerst volgende carrièrestap hoeft te zijn daarom. Een misvatting, zo stelt Olivier Galland. Volgens de socioloog is Frankrijk juist kampioen prepensioen en heeft dat nimmer tot een daling van de jeugdwerkeloosheid geleid. En zo is Frankrijk gelukkig nog steeds een democratie in de Lefortiaanse zin van het woord, zij het een met slecht begrepen belangen en wazige ideeën.